این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازمالاجرا میباشد. بازرگانان و ترخیصکاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
🚛 پذیرش اظهار کالاهای صادراتی در مرزها تا اول آذر 1405 بلامانع شد؛ تحلیل کامل ابلاغیه جدید گمرک
گمرک جمهوری اسلامی ایران در پی ابلاغ شیوهنامه اجرایی ستاد گذر و ایجاد تغییرات بنیادین در محل انجام تشریفات گمرکی صادرات، با صدور اطلاعیهای فوری و راهگشا، مهلت اجرای محدودیتهای جدید در مرزهای کشور را تمدید کرد. بر اساس این ابلاغیه که از سوی عبدالمجید دهقانیان، معاون امور گمرکی گمرک ایران صادر شده است، پذیرش اظهار کالاهای صادراتی در گمرکات مرزی تا پایان آبانماه 1405 طبق روال پیشین ادامه خواهد داشت و الزام اجرای بند مربوطه به اول آذرماه 1405 موکول شده است.
در این مقاله تحلیلی از ایران ایمپکس، ضمن بررسی دقیق مفاد این اطلاعیه، ریشه حقوقی آن در بخشنامه شماره 1405/1223254 و پیامدهای عملیاتی این مهلت 10 روزه را برای صادرکنندگان، کارگزاران گمرکی و شرکتهای حملونقل بینالمللی واکاوی میکنیم.
📜 جزئیات اطلاعیه معاونت امور گمرکی گمرک ایران
در تاریخ 1405/08/20، گمرک جمهوری اسلامی ایران بخشنامه مهمی را با شماره 1405/1223254 و شناسه 20556507 در راستای اجرای مصوبات ستاد گذر ابلاغ کرد که بر اساس بخش «الف» آن، ضوابط پذیرش اظهارنامههای صادرات قطعی در مبادی خروجی دستخوش تغییر شد. بلافاصله پس از ابلاغ این دستورالعمل، حجم قابل توجهی از محمولههای صادراتی که پیشتر بارگیری شده و در مسیر جادههای منتهی به مرزهای زمینی قرار داشتند، با چالش توقف و بلاتکلیفی مواجه شدند.
در واکنش به تماسهای مکرر مدیران گمرکات استانی و درخواستهای فوری صادرکنندگان و فعالان حوزه تجارت خارجی، معاون امور گمرکی با کسب موافقت رئیس کل گمرک ایران، دستورالعمل تکمیلی را خطاب به ناظرین و مدیران گمرکات سراسر کشور (بهویژه گمرکات مرزی) صادر کرد. مطابق متن صریح این اطلاعیه:
- تعویق زمان اجرا: الزام اجرای بخش «الف» دستورالعمل شماره 1405/1223254 در خصوص موارد مرتبط با رویه صادرات، به تاریخ 1405/09/01 موکول گردیده است.
- تداوم رویه قبلی در آبانماه: گمرکات مرزی کشور تا پایان ماه جاری (1405/08/30) مجاز و مکلف هستند طبق روال گذشته و با رعایت کامل سایر مقررات گمرکی، اظهارنامههای صادراتی را پذیرش کنند.
🔍 واکاوی پیشینه حقوقی: بخشنامه 1405/1223254 و مصوبه ستاد گذر چیست؟
برای درک اهمیت این فرجه قانونی، باید نگاهی به ماهیت اصلی بخشنامه 1405/1223254 (شیوهنامه اجرایی تسهیل فرآیندهای گمرکی و حمل یکسره کالا از مبادی ورودی و خروجی کشور) بیندازیم که مستند به مصوبه شماره 81933 ستاد ملی گذر و احکام برنامه هفتم پیشرفت تدوین شده است.
چرا گمرک به دنبال انتقال تشریفات صادرات به گمرکات داخلی است؟
در بخش «الف» این شیوهنامه، سیاست کلان گمرک بر این قرار گرفته که پذیرش اظهارنامه صادرات قطعی در گمرکات مرزی زمینی متوقف شود و مرزهای زمینی صرفاً نقش گلوگاه کنترل نهایی، تطبیق پلمب و خروج کالا را ایفا کنند. اهداف اصلی این سیاست عبارتند از:
- کاهش رسوب و ترافیک ناوگان در مرزها: انجام عملیات ارزیابی فیزیکی، نمونهبرداری و اخذ مجوزهای قانونی در مرزهای زمینی، عامل اصلی ایجاد صفهای طولانی کامیونها و افزایش هزینههای دموراژ و خواب ناوگان بوده است.
- تمرکززدایی و بهرهگیری از ظرفیت گمرکات مبدأ: بر اساس ضوابط جدید، صادرکنندگان باید تشریفات گمرکی و پلمب محموله را در گمرکات داخلی استان مبدأ تولید یا محل صدور کارت بازرگانی به انجام برسانند تا محموله به صورت یکسره از مرز خارج شود.
با این حال، تغییر ناگهانی رویه بدون در نظر گرفتن محمولههای در حال حمل (In-Transit)، میتوانست خسارت سنگینی به بازرگانان وارد کند که خوشبختانه با صدور دستورالعمل اخیر، این گذار به شکل مدیریتشده تا اول آذرماه زمانبندی شد.
📊 جدول خلاصه مشخصات ابلاغیه و وضعیت اجرایی
| شاخص | جزئیات اجرایی |
|---|---|
| مرجع صادرکننده | معاونت امور گمرکی گمرک جمهوری اسلامی ایران |
| مستند قانونی | مصوبه ستاد گذر / بخشنامه شماره 1405/1223254 (شناسه 20556507) |
| موضوع ابلاغیه | اعطای مهلت برای پذیرش اظهار کالاهای صادراتی در گمرکات مرزی |
| بخش مشمول تعویق | بخش «الف» دستورالعمل (مقررات مرتبط با رویه صادرات) |
| پایان مهلت رویه سابق | پایان روز 30 آبانماه 1405 (1405/08/30) |
| تاریخ آغاز اجرای قطعی | اول آذرماه 1405 (1405/09/01) |
💼 تحلیل پیامدها برای صادرکنندگان، ترخیصکاران و شرکتهای حملونقل
این تصمیم مدیریتی در کوتاهمدت (تا پایان آبانماه) و میانمدت (از ابتدای آذرماه) آثار عملیاتی مشخصی بر زنجیره تأمین صادراتی کشور دارد که کارشناسان ایران ایمپکس ابعاد آن را به شرح زیر دستهبندی کردهاند:
1. نجات محمولههای در مسیر از بازگشت یا توقف پرهزینه
اگر صادرکنندهای بدون انجام تشریفات در گمرک داخلی، محموله خود را به سمت مرزهایی همچون بازرگان، پرویزخان، مهران، باشماق، دوغارون یا لطفآباد ارسال کرده باشد، بازگرداندن محموله به گمرک مبدأ مستلزم هزینههای سنگین حمل مجدد و تأخیر در تحویل کالا به خریدار خارجی بود. مهلت تعیینشده تا 30 آبان، این ریسک مالی را بهطور کامل برطرف میکند.
2. ضرورت بازطراحی فرآیند لجستیک از اول آذر 1405
صادرکنندگان و کارگزاران گمرکی باید توجه داشته باشند که این اطلاعیه به معنای لغو بخشنامه 1405/1223254 نیست، بلکه صرفاً یک مهلت تنفس 10 روزه است. از صبح روز اول آذرماه 1405، گمرکات مرزی زمینی از پذیرش اظهارنامههای جدید صادرات قطعی (جز در موارد استثنایی تصریحشده در شیوهنامه نظیر تولیدات بومی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی یا گمرکات استانهای مرزی واجد شرایط) خودداری خواهند کرد.
3. الزام استفاده از ناوگان واجد شرایط پلمب
با اجرایی شدن کامل بخش «الف» از اول آذرماه، محمولههایی که در گمرکات داخلی ارزیابی و اظهار میشوند، الزاماً باید با وسایل حملونقل استاندارد و قابل پلمب (مگر در مواردی که ماهیت کالا امکان پلمب را سلب کند) به مرز اعزام شوند. بنابراین، شرکتهای حملونقل باید از هماکنون ناوگان خود را با ضوابط جدید تطبیق دهند.
🛡️ توصیههای کاربردی برای فعالان حوزه صادرات و ترخیص
برای اینکه در روزهای پایانی آبان و آغاز آذرماه با هیچگونه اختلالی در فرآیند ترخیص و خروج کالا مواجه نشوید، رعایت نکات زیر ضروری است:
- تسریع در ثبت اظهارنامههای در مسیر: اگر محمولهای هماکنون در مسیر مرزهای خروجی است، هماهنگیهای لازم با ترخیصکار مستقر در مرز را انجام دهید تا پیش از پایان وقت اداری 1405/08/30، اظهارنامه در سامانه جامع امور گمرکی (EPL) ثبت و مراحل ارزیابی آن تکمیل شود.
- انتقال تدریجی اظهارها به گمرکات داخلی: برای محمولههایی که از امروز به بعد بارگیری میشوند، به جای اتکا به مرزهای زمینی، فرآیند اظهار، ارزیابی و اخذ مجوزهای استاندارد یا قرنطینه را در گمرک داخلی استان خود به انجام برسانید تا از ریسک نرسیدن کامیون به مرز تا قبل از اول آذر جلوگیری کنید.
- رصد مستمر بخشنامههای تکمیلی: با توجه به پویایی مقررات ستاد گذر و احتمال صدور تبصرههای اجرایی برای برخی کالاهای فاسدشدنی یا فلهای، همواره آخرین بخشنامهها و تحلیلهای تخصصی را از طریق پلتفرم جامع گمرک و تجارت ایران ایمپکس دنبال نمایید.
در نهایت، تعامل سازنده میان بخش خصوصی و معاونت امور گمرکی در صدور این مهلت ارفاقی، گامی مثبت در جهت جلوگیری از ایجاد شوک در مبادی خروجی کشور محسوب میشود. با بهرهگیری هوشمندانه از فرصت باقیمانده تا پایان آبانماه و آمادهسازی زیرساختهای اظهار در گمرکات داخلی، میتوان از مزایای واقعی شیوهنامه حمل یکسره و کاهش توقفات مرزی در ماههای آینده بهرهمند شد.