این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران (دفتر واردات) ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازم‌الاجرا می‌باشد. بازرگانان و ترخیص‌کاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
💵 دستورالعمل جامع ویرایش اظهارنامه ارزی؛ ضوابط ابطال کد رهگیری و اصلاح کسر مبلغ در گمرک
مدیریت ورود و خروج ارز و نظارت دقیق بر گردش اسکناس و اوراق بهادار در مبادی رسمی کشور، یکی از مهم‌ترین ارکان سیاست‌های پولی و تجاری است. در همین راستا، گمرک جمهوری اسلامی ایران طی ابلاغیه شماره 1405/1037544 (ابلاغیه شماره 1405/122/73) در تاریخ 1405/07/21، ضوابط و شفاف‌سازی‌های جدید بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران را در خصوص چگونگی ویرایش اظهارنامه ارزی، ابطال کد رهگیری و یا اصلاح (کسر مبلغ) به تمامی گمرکات اجرایی کشور ابلاغ کرده است.
در این مقاله تخصصی از ایران ایمپکس، به بررسی دقیق ابعاد این بخشنامه، تکالیف مسافران و فعالان اقتصادی، و محدودیت‌های قانونی اعمال‌شده توسط بانک مرکزی می‌پردازیم.
📋 جزئیات بخشنامه و مستندات قانونی
این بخشنامه از سوی محمد علی بهپوری، مدیرکل دفتر واردات گمرک جمهوری اسلامی ایران، و پیرو نامه شماره 05/121003 مورخ 1405/05/24 اداره کل مدیریت مطالعات و مقررات ارزی بانک مرکزی صادر شده است. مخاطب اصلی نامه بانک مرکزی، معاون امور گمرکی سازمان گمرک ایران بوده و در پاسخ به استعلام گمرک (نامه شماره 1405/581331 مورخ 1405/05/03) پیرامون درخواست‌های مکرر دارندگان اظهارنامه‌های ارزی جهت تغییر اطلاعات یا ابطال اظهارنامه پس از پایان تشریفات گمرکی تنظیم گردیده است.
بر اساس این ابلاغیه، مسئولیت نظارت بر حسن اجرای دقیق این ضوابط بر عهده بالاترین مقام در هر یک از گمرکات اجرایی کشور قرار داده شده است تا از بروز رویه‌های سلیقه‌ای و سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری شود.
🚫 ممنوعیت ویرایش مشخصات ماهوی اظهارنامه ارزی پس از تشریفات گمرکی
یکی از نکات کلیدی که در نامه بانک مرکزی (با امضای قربانعلی حاجی رضائی و داود کیومرثی) مورد تأکید ویژه قرار گرفته، رفع یک ابهام اجرایی در گمرکات کشور است. برخی از مراجعین پس از ورود ارز و اتمام تشریفات گمرکی، با مراجعه به گمرکات مدعی می‌شدند که از سوی بانک مرکزی برای اصلاح اطلاعات اظهارنامه ارجاع داده شده‌اند.
بانک مرکزی در این بخشنامه صراحتاً اعلام نموده است که:
* این بانک هیچ‌گاه مراجعین را برای اصلاح یا ویرایش مشخصات اظهارنامه ارزی به گمرکات کشور ارجاع نداده است.
* تغییر اطلاعات حساسی همچون «نام گیرنده یا گیرندگان ارز» و یا «نوع مصرف ارز» پس از ثبت نهایی و اتمام تشریفات گمرکی در مبادی ورودی، فاقد وجاهت قانونی در چارچوب ارجاعات بانکی است.
کارشناسان ایران ایمپکس همواره به تجار، مسافرین تجاری و کارگزاران گمرکی توصیه می‌کنند که در زمان اظهار اولیه ارز در مبادی ورودی، نهایت دقت را در درج اطلاعات هویتی و تعیین نوع مصرف ارز به کار ببندند؛ چرا که پس از صدور کد رهگیری، امکان ویرایش این فیلدها وجود نخواهد داشت.
🔄 فرآیند قانونی اظهار ارز همراه مسافر در مبادی ورودی
مطابق با «دستورالعمل اجرایی ضوابط ناظر بر ارز/اسناد بانکی و اوراق بهادار بی‌نام همراه مسافر»، فرآیند قانونی ورود ارز به شرح زیر است:
- اظهار اولیه: مسافر در بدو ورود به کشور موظف است میزان ارز همراه خود (بیش از سقف مجاز معاف از اظهار) را طبق ترتیبات مقرر اظهار نماید.
- ثبت اطلاعات و همکاری بین‌دستگاهی: اطلاعات هویتی مسافر، میزان دقیق ارز و سایر مشخصات الزامی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران و با همکاری بانک ملی ایران در سامانه مربوطه ثبت می‌شود.
- صدور کد رهگیری: پس از تکمیل فرآیند ثبت و راستی‌آزمایی، یک کد رهگیری منحصربه‌فرد برای اظهارنامه ارزی مسافر صادر می‌گردد که سند رسمی ورود قانونی آن ارز به کشور محسوب می‌شود.
⚖️ شرایط مجاز برای ابطال کد رهگیری یا اصلاح (کسر مبلغ)
سوال اصلی اینجاست که در چه شرایطی امکان ابطال سیستمی کد رهگیری و یا کسر مبلغ از اظهارنامه ارزی وجود دارد؟
بر اساس مفاد دستورالعمل اجرایی (به‌ویژه مواد 10 و 11 آن)، هرگونه تغییر در وضعیت کد رهگیری یا مبلغ اظهارنامه تنها در یک حالت خاص مجاز است:
* مراجعه جهت خروج ارز: ابطال سیستمی کد رهگیری اظهارنامه و یا اصلاح آن به صورت کسر مبلغ، صرفاً زمانی امکان‌پذیر است که خودِ مسافر (صاحب اصلی اظهارنامه) به منظور خروج ارز از کشور (از محل همان اظهارنامه ثبت‌شده قبلی) به گمرک مراجعه نماید.
به عبارت دیگر، اگر مسافری در زمان ورود مبلغی ارز را اظهار کرده و کد رهگیری دریافت نموده است، تنها زمانی که قصد خروج تمام یا بخشی از همان ارز را از کشور دارد، گمرک مجاز است به ترتیب نسبت به «ابطال سیستمی کد رهگیری» (در صورت خروج کل مبلغ) یا «اصلاح و کسر مبلغ» (در صورت خروج بخشی از ارز) اقدام کند.
💡 اهمیت این بخشنامه برای فعالان اقتصادی و مسافران
ابلاغ این دستورالعمل تاثیر مستقیمی بر فرآیندهای تجاری خرد، واردات از محل ارز اشخاص و ترددهای تجاری دارد:
- جلوگیری از سوءاستفاده‌های ارزی: با مسدود شدن امکان تغییر نام گیرنده یا نوع مصرف ارز پس از ورود، جلوی خرید و فروش غیرقانونی کوتاژها و کدهای رهگیری اظهارنامه‌های ارزی مسافری گرفته می‌شود.
- شفافیت در منشأ ارز واردات: بازرگانانی که در چارچوب ضوابط بانک مرکزی قصد استفاده از رویه‌های مرتبط با ارز اسکناس را دارند، باید توجه داشته باشند که تطابق کامل اطلاعات اولیه ثبت‌شده در سامانه گمرک و بانک ملی ایران ملاک عمل خواهد بود و امکان اصلاح بعدی وجود ندارد.
- حفظ حقوق مسافران خروجی: مسافرانی که ارز خود را در بدو ورود به درستی اظهار کرده‌اند، در زمان خروج از کشور می‌توانند بدون چالش قانونی و با ارائه کد رهگیری خود، نسبت به خروج باقیمانده ارز و اصلاح سیستمی مبلغ اظهارنامه در گمرک اقدام نمایند.
برای دسترسی به آخرین بخشنامه‌های گمرکی، استعلام کدهای تعرفه (HS Code) و تحلیل تخصصی قوانین صادرات و واردات، همواره می‌توانید از خدمات و پایگاه داده جامع ایران ایمپکس بهره‌مند شوید.