این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران (دفتر صادرات) ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازم‌الاجرا می‌باشد. بازرگانان و ترخیص‌کاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
راهنمای جامع پذیرش اسناد منشأ مشتقات نفتی و شارژ سامانه ثامن در مناطق آزاد و ویژه 🛢️📋
صادرات فرآورده‌ها و مشتقات نفتی در ایران همواره یکی از حساس‌ترین و تحت‌کنترل‌ترین رویه‌های تجاری بوده است. با توجه به یارانه‌ای بودن بخش عمده‌ای از سوخت و فرآورده‌های هیدروکربوری داخلی و ریسک بالای قاچاق، نهادهای نظارتی از جمله ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز و گمرک جمهوری اسلامی ایران، سازوکارهای سخت‌گیرانه‌ای برای اعتبارسنجی منشأ مواد اولیه تعیین کرده‌اند.
در این راستا، دفتر صادرات گمرک ایران طی بخشنامه شماره 166/1405/966696/د و پیرو نامه ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، دستورالعمل یکپارچه‌ای را برای پذیرش اسناد منشأ مواد اولیه وارداتی (جدول 5) که از طریق ترانزیت خارجی وارد مناطق آزاد و ویژه اقتصادی می‌شوند و همچنین شارژ انبار این واحدها در سامانه ثبت برخط معاملات (سامانه ثامن) ابلاغ نموده است.
در این مقاله تحلیلی از پایگاه تخصصی ایران ایمپکس، جزئیات این مصوبه، فهرست مستندات الزامی، حدود مسئولیت گمرکات و نکات حیاتی برای ترخیص‌کاران و تولیدکنندگان مورد بررسی قرار گرفته است.
اهمیت سامانه ثامن و شفافیت منشأ در مناطق آزاد و ویژه
مناطق آزاد تجاری-صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی به دلیل برخورداری از معافیت‌های گمرکی و تسهیلات در ورود مواد خام خارجی، بستری جذاب برای صنایع پالایشی، بلندینگ روغن و هیدروکربن‌ها به شمار می‌روند. با این حال، استفاده از رویه ترانزیت خارجی برای انتقال مواد اولیه به این مناطق نیازمند رصد لحظه‌ای است تا مواد اولیه خارجی با سوخت یارانه‌ای داخلی جایگزین یا مخلوط نشده و منشأ واقعی کالای نهایی صادراتی مخدوش نشود.
سامانه ثامن (سامانه ثبت برخط معاملات فرآورده‌های نفتی) نقش کلیدی در کنترل کاردکس موجودی، سهمیه‌ها و صدور مجوزهای صادراتی دارد. بدون شارژ رسمی کاردکس انبار بر مبنای اسناد ترانزیت و قبض انبار، هرگونه اقدام برای تولید یا صادرات مشتقات با چالش عدم تأیید خوش‌نامی و توقف محموله در گمرک مواجه خواهد شد.
مدارک و اطلاعات تکمیلی الزامی جهت بارگذاری در سامانه ثامن
بر اساس مکاتبه دفتر پیشگیری از قاچاق فرآورده‌های نفتی ستاد، کلیه گمرکات اجرایی موظف شده‌اند برای ایجاد یکپارچگی رویه، بسته‌ای شامل اطلاعات و مدارک زیر را از متقاضی دریافت و ارسال نمایند:
- مستندات گمرکی ورود و نگهداری:
- اطلاعات دقیق ورود فیزیکی کالا به محدوده منطقه آزاد یا ویژه اقتصادی.
- شماره و اطلاعات کامل پروانه ترانزیت خارجی مواد اولیه.
- قبض انبار الکترونیکی معتبر صادرشده توسط سازمان منطقه مربوطه.
-
وزن ناخالص و خالص اظهاری در اسناد.
-
شناسه‌های هویتی طرفین معامله و حمل:
- نام ثبتی و شناسه ملی معتبر واحد تولیدی.
-
نام رسمی و شناسه ملی شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی یا داخلی مجری ترانزیت.
-
مشخصات فنی و استانداردهای کالا:
- نام دقیق تجاری و علمی کالا بر مبنای مدارک خرید.
- کد شناسایی استانداردسازی (پروانه استاندارد اجباری/تشویقی یا تأییدیه آنالیز کارگروه فنی).
- ایران‌کد کالای ترانزیتی ورودی.
- ایران‌کد مواد اولیه پایه مصرفی.
-
ایران‌کد محصول نهایی تولیدی جهت صادرات.
-
اطلاعات فرآیند تولید و مهندسی معکوس:
- فرمولاسیون دقیق ساخت محصول با ذکر کلیه اجزا.
- درصد بلندینگ (اختلاط) کالای اولیه ترانزیتی در محصول نهایی.
تفکیک مسئولیت گمرکات اجرایی در بررسی اسناد؛ رفع ابهام مهم ذینفعان
یکی از نکات کلیدی و راه‌گشای این بخشنامه، رفع ابهام در خصوص دایره نظارت و تاییدیه گمرک است. گمرک ایران صراحتاً اعلام کرده است:
گمرکات اجرایی صرفاً اسناد و داده‌هایی را که طبق قانون وظیفه ثبت و کنترل آن‌ها را دارند (نظیر پروانه‌های ترانزیت، وزن محموله و قبوض انبار) کنترل و تأیید می‌نمایند. در خصوص مواردی که متولی صدور و تایید آن مراجع دیگر هستند (نظیر صحه بر فرمولاسیون شیمیایی، صحت درصدهای اختلاط یا ایران‌کد صادرشده)، گمرک مسئولیتی بابت اصالت محتوا نداشته و تنها به عنوان واسط، اطلاعات اظهارشده توسط ذی‌نفع را به ستاد مبارزه با قاچاق کالا منعکس می‌نماید.
این تفکیک اختیارات باعث تسریع روند بررسی پرونده‌ها شده و از معطلی طولانی‌مدت به دلیل استعلام‌های موازی در سطح گمرکات اجرایی جلوگیری می‌کند؛ هرچند ذی‌نفع در صورت کشف مغایرت‌های فنی و اظهار خلاف، در برابر مراجع تخصصی و قضایی پاسخگو خواهد بود.
توصیه‌های کارشناسی ایران ایمپکس به تولیدکنندگان و صادرکنندگان
برای پیشگیری از مسدود شدن کاردکس در سامانه ثامن و عدم توقف صادرات در مبادی خروجی، رعایت نکات زیر برای فعالان اقتصادی حوزه پتروشیمی و پالایشی الزامی است:
- انطباق ایران‌کدها: پیش از ورود محموله ترانزیتی، از همخوانی دقیق ایران‌کد ماده اولیه، کالای ورودی و کالای صادراتی با آخرین ویرایش سامانه ملی کدگذاری اطمینان حاصل کنید.
- دقت در محاسبات درصد بلندینگ: هرگونه ناهمخوانی بین آنالیز آزمایشگاهی ارائه‌شده به سازمان ملی استاندارد و درصد بلندینگ درج‌شده در سامانه ثامن، منجر به ارجاع پرونده به عنوان ظن به قاچاق خواهد شد.
- الکترونیکی بودن کامل قبض انبار: تنها قبوض انباری قابل استناد هستند که به‌صورت سیستمی در پایگاه داده منطقه آزاد/ویژه به ثبت رسیده و امکان استعلام برخط آن‌ها وجود داشته باشد.
- استفاده از شرکت‌های حمل معتبر: اطمینان حاصل نمایید که شرکت حمل دارای مجوز فعال ترانزیت بوده و شناسه ملی درج‌شده در اسناد حمل عاری از مغایرت باشد.
تیم مشاوران گمرکی و ترخیص ایران ایمپکس آماده ارائه کلیه خدمات مشاوره در زمینه استانداردهای فرآورده‌های نفتی، ثبت اطلاعات در سامانه ثامن و اخذ تاییدیه اسناد منشأ به صادرکنندگان و واحدهای تولیدی مناطق آزاد و ویژه کشور می‌باشد.