این بخشنامه رسمی توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازم‌الاجرا می‌باشد. بازرگانان و ترخیص‌کاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
🏗️ راهنمای جامع معافیت حقوق ورودی ماشین‌آلات مستعمل؛ تحلیل بند غ ماده 119 قانون امور گمرکی
واردات خطوط تولید و ماشین‌آلات صنعتی همواره یکی از ارکان توسعه زنجیره ارزش و نوسازی کارخانجات در کشور بوده است. با این حال، با توجه به چالش‌های ارزی و لزوم حمایت از عمق ساخت داخل، قوانین حاکم بر واردات تجهیزات دست دوم بسیار حساس و پیچیده است. مبنای حقوقی این فرآیند، بند (غ) ماده 119 قانون امور گمرکی است که با ابلاغ شیوه‌نامه اجرایی شماره 60/28008 توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت، چارچوب دقیق و شروط پنج‌گانه استفاده از این تسهیلات گمرکی تبیین شده است.
در این مقاله تخصصی از وب‌سایت ایران ایمپکس، قصد داریم به کالبدشکافی حقوقی و اجرایی این شیوه‌نامه پرداخته و به این سوال پاسخ دهیم که چه واحدهایی و تحت چه شرایطی می‌توانند ماشین‌آلات مستعمل خود را بدون پرداخت حقوق ورودی از گمرکات کشور ترخیص کنند.
⚖️ بررسی ریشه قانونی: بند غ ماده 119 قانون امور گمرکی چیست؟
قانون امور گمرکی مصوب 1390، در ماده 119 خود مواردی را که به طور کامل یا جزئی از پرداخت حقوق ورودی معاف هستند مشخص کرده است. بند (غ) این ماده به طور ویژه به «ماشین‌آلات خط تولید به تشخیص وزارت صنعت، معدن و تجارت» اختصاص دارد.
اما نقطه ثقل اینجاست: بر اساس ماده 53 دستورالعمل سرمایه‌گذاری (ابلاغیه شماره 60/304357)، واردات ماشین‌آلات و تجهیزات دست دوم (مستعمل) به عنوان یک اصل کلی، ممنوع از دریافت تسهیلات معافیت گمرکی است. شیوه‌نامه‌ای که در حال بررسی آن هستیم، در واقع تبیین‌کننده «استثنائات» این قانون است؛ یعنی مشخص می‌کند چطور و تحت چه فرمولی، یک ماشین‌آلات مستعمل می‌تواند از این قاعده عمومی مستثنی شده و معافیت بگیرد. تیم مشاوران ایران ایمپکس آماده است تا پرونده‌های وارداتی شما را در این بخش بررسی کند.
🏭 چه واحدهایی مشمول دریافت معافیت حقوق ورودی ماشین‌آلات دست دوم هستند؟ (ماده 1)
بر اساس ماده 1 این شیوه‌نامه، دایره شمول متقاضیان واجد شرایط به شرح زیر تبیین شده است:
-
واحدهای تولیدی دارای مجوز صنعتی از وزارت صمت: شامل دارا بودن جواز تأسیس، پروانه بهره‌برداری، کارت شناسایی، گواهی فعالیت صنعتی و پروانه اکتشاف.
-
اصناف تولیدی: مشروط بر داشتن پروانه کسب معتبر از اتحادیه‌های صنفی تحت پوشش وزارت صمت.
-
واحدهای تولیدی فرابخشی: واحدهایی که مجوز فعالیت تولیدی خود را از سایر وزارتخانه‌ها نظیر جهاد کشاورزی، فرهنگ و ارشاد اسلامی، میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، و وزارت نیرو دریافت کرده‌اند.
-
شرکت‌های بازرگانی: واحدهای بازرگانی تنها و تنها در صورتی مشمول هستند که قرارداد تأمین رسمی و معتبر با یک واحد تولیدی دارای مجوز داشته باشند و دستگاه را برای آن واحد وارد کنند.
🚫 یک استثنای بسیار مهم (تبصره 1 ماده 1):
واحدهای تولیدی که پروانه بهره‌برداری آن‌ها صرفاً با عنوان فعالیت «بازسازی و نوسازی» صادر شده است، به هیچ وجه مشمول دریافت معافیت موضوع این شیوه‌نامه نمی‌باشند و حقوق ورودی ماشین‌آلات مستعمل را باید به طور کامل پرداخت کنند.
🔍 شروط پنج‌گانه و الزامات فنی ترخیص با معافیت گمرکی
برای اینکه ماشین‌آلات مستعمل خارجی بتوانند از فیلتر کارشناسان گمرک و صمت عبور کنند، رعایت شروط پنج‌گانه زیر که در مواد 2 تا 5 شیوه‌نامه آمده، الزامی است:
1. شرط مطابقت و محل نصب (ماده 2)
ماشین‌آلات و تجهیزات درخواستی باید با مشخصات فنی محصولات مندرج در مجوز صنعتی (پروانه یا جواز) مطابقت کامل داشته باشند. علاوه بر این، متقاضی متعهد است که دستگاه را دقیقاً در محل تولید واحد صنعتی خود نصب و راه‌اندازی کند. هرگونه واگذاری یا تغییر محل بدون هماهنگی، قاچاق یا تخلف گمرکی محسوب خواهد شد.
2. عدم وجود مشابه ساخت داخل (ماده 3)
چنانچه ماشین‌آلات درخواستی دارای مشابه ساخت داخل باشد، صدور معافیت ممنوع است. مرجع تشخیص این موضوع، «مرکز ساخت داخل، ماشین‌سازی و تجهیزات» وزارت صمت است که فهرستی از تجهیزات فاقد ساخت داخل را به صورت دوره‌ای اعلام می‌کند.
- نکته حقوقی (تبصره 2): اجزاء، قطعات یدکی ماشین‌آلات و مواد مصرفی خطوط تولید تحت هیچ شرایطی مشمول این شیوه‌نامه و معافیت گمرکی ماشین‌آلات مستعمل نمی‌شوند.
3. عدم قرارگیری در صنایع اشباع و پرریسک (ماده 4)
اگر خط تولید یا ماشین‌آلات مستعمل مربوط به حوزه‌های صنعتی باشد که از نظر وزارت صمت به حد اشباع رسیده‌اند یا ریسک سرمایه‌گذاری بالایی دارند، معافیتی به آن‌ها تعلق نخواهد گرفت. لیست این صنایع بسیار مفصل بوده و بر اساس کدهای آیسیک (ISIC) تنظیم شده است که در ادامه به بخش‌های کلیدی آن اشاره خواهیم کرد. متخصصین ایران ایمپکس می‌توانند کد آیسیک خط تولید شما را با این لیست تطبیق دهند.
4. سقف سنی و سال ساخت ماشین‌آلات (ماده 5)
این ماده یکی از چالش‌برانگیزترین بخش‌های فرآیند ترخیص است:
-
قاعده عمومی: از سال ساخت ماشین‌آلات و تجهیزات وارداتی نباید بیش از 5 سال گذشته باشد.
-
استثنای فنی: در صورتی که فناوری (تکنولوژی) استفاده شده در ماشین‌آلات بالا بوده و مورد قبول واقع شود، منوط به تایید شخص رئیس سازمان صمت استان، عمر دستگاه تا حداکثر 7 سال بلامانع خواهد بود. ورود ماشین‌آلات با عمر بالای 7 سال عملاً فاقد امکان دریافت معافیت است.
5. فرآیند کاملاً الکترونیکی (ماده 6)
کلیه مراحل ثبت درخواست، بارگذاری مستندات، بررسی کارشناسی و در نهایت صدور مجوز معافیت گمرکی صرفاً از طریق سامانه بهین‌یاب به آدرس الکترونیکی مربوطه انجام می‌شود و مراجعه حضوری حذف شده است.
📊 کالبدشکافی پیوست ماده 4: صنایع اشباع و ممنوع از معافیت (بر اساس کد آیسیک)
پیوست این شیوه‌نامه شامل صدها ردیف کالا و کد آیسیک تخصصی است که به تفکیک دفاتر تخصصی وزارت صمت طبقه بندی شده‌اند. ماشین‌آلات مستعمل متمایل به تولید این کالاها مشمول معافیت نیستند:
1. دفتر صنایع خودرو و نیرو محرکه
این دفتر نظارت سختی بر عدم ورود تجهیزات دست دوم برای تولید قطعات پرمصرف دارد. برخی از مهم‌ترین کدهای آیسیک ممنوعه عبارتند از:
-
تجهیزات جابجایی دستی (کد 3599312301) و تجهیزات جابجایی توسط حیوان (کد 3599312314).
-
انواع فیلترها شامل فیلتر هوا خودرو (کد 3430212559)، فیلتر سوخت (کد 3430512450)، فیلتر روغن (کد 3430512459) و نانو فیلتر هوا (کد 3430512550).
-
قطعات سیستم سوخت‌رسانی و مجموعه اگزوز خودرو (کد 3430412438) و اگزوز موتورسیکلت (کد 3591512358).
-
سیستم‌های ترمز شامل لنت ترمز خودرو (کد 3430412477) و لنت کلاچ (کد 3430512355).
-
انواع صندلی خودرو و صندلی مسافرین اتوبوس و مینی‌بوس (کد 3430512529).
2. دفتر صنایع نساجی و پوشاک
-
انواع موکت (کد 1722312306) و انواع کیسه پلی‌پروپیلن (کد 1721412337).
-
صنایع سلولزی و بسته‌بندی مانند ورق کارتن دولا، سه لا و چندلا (کدهای 2102412320 الی 2102412322).
-
محصولات سلولزی بهداشتی شامل دستمال کاغذی جیبی و جعبه‌ای، دستمال سفره، کاغذ توالت (کد 2109412344) و حوله کاغذی.
3. دفتر صنایع برق، فلزی و لوازم خانگی (تجهیزات پزشکی و حرارتی)
صنایع پزشکی و بیمارستانی به دلیل حساسیت‌های بهداشتی، به شدت در بحث واردات ماشین‌آلات مستعمل خطوط تولید محدود شده‌اند:
-
دستگاه مانیتورینگ علائم حیاتی (کد 3311513872).
-
انواع سرنگ‌ها از جمله سرنگ تزریق 2 تا 50 سی‌سی، سرنگ لوئر لاک (کد 3311513746)، سرنگ گاواژ و سرنگ انسولین (کد 3311513527).
-
انواع پوشاک بیمارستانی شامل گان (کد 3311513571)، دریپ شان، پک‌های جراحی و روکش تخت.
-
انواع باند و گاز پزشکی شامل باند زخم‌بندی ساده، باند ارتوپدی معمولی و سنتتیک، گاز استریل (کد 2423413719) و گاز دندانپزشکی.
-
تجهیزات هتلینگ بیمارستانی شامل انواع تخت‌های بستری مکانیکی، الکتریکی و هیدرولیکی (یک، دو، سه و چهار شکن)، تخت‌های ویژه CCU و ICU (کد 3311513652)، تخت اورژانس و دیالیز.
-
انواع صندلی چرخ‌دار (ویلچر) تاشو و معمولی تمام مکانیکی.
-
انواع اتوکلاو دندانپزشکی نوع B (کد 3311512879)، اتوکلاو اتیلن اکساید و اتوکلاو بخار.
-
صنایع سرمایتی و گرمایتی شامل رادیاتور فولادی و آلومینیومی، دیگ آبگرم (کد 2812412325)، پکیج (کد 2930512428)، یونیت هیتر، چیلر جذبی و تراکمی.
-
لوله درزدار از جنس فولاد (کد 2710412429) و انواع پروفیل فولادی به همراه لامپ LED (کد 3150512363).
4. دفتر صنایع معدنی
ماشین‌آلات دست دوم متمایل به تولید مواد اولیه ساختمانی زیر توانایی اخذ معافیت ندارند:
-
انواع شیشه جام (ساده، مسلح، مشجر، رنگی و سفید) از کدهای 2610412302 الی 2610512310.
-
عایق‌های رطوبتی پرایمر، بر پایه اکریلیک و پشم شیشه.
-
فرآوری آهک شامل آهک معمولی، میکرونیزه، هیدراته (کد 2694412304) و پخته.
-
کاشی و سرامیک غیر از پخت سوم (کاشی دیواری معمولی، پرسلانی لعاب‌دار و بدون لعاب گرانیتی، کاشی ضد اسید و ضد سایش).
-
محصولات فولادی پایه شامل شمش ساده فولاد (کد 2710512357)، ورق گالوانیزه، میلگرد و کلاف ساده، تیرآهن با مقطع I و نبشی.
-
انواع شن و ماسه و سنگ‌دانه (کدهای 1410512350 الی 1410512446).
5. دفتر صنایع غیرفلزی (صنایع شیمیایی، غذایی و بهداشتی)
بخش گسترده‌ای از محصولات پتروشیمیایی و غذایی در این محدوده قرار دارند:
-
انواع قیر نفتی و مشتقات آن (ردیف‌های 143 الی 170).
-
انواع کامپاند و گرانول پلیمری و مستربچ‌ها بر پایه پلی‌پروپیلن، پلی‌آمید، پلی‌اتیلن و پی‌وی‌سی (PVC).
-
انواع خودکار، تسمه نقاله لاستیکی (کد 2519412355)، تسمه انتقال نیرو و دستکش‌های لاستیکی خانگی و صنعتی.
-
صنایع غذایی شامل انواع شیر و فرآورده‌های لبنی، فرآورده‌های گوشتی (سوسیس و کالباس)، رب گوجه فرنگی (کد 1513512419)، انواع کمپوت و کنسرو، انواع سس، ماکارونی، روغن‌کشی از دانه‌های روغنی، آب معدنی، نوشابه‌های گازدار، فرآورده‌های نانوایی، قند و شکر، شیرینی و شکلات و خمیر مایه.
-
محصولات شوینده و بهداشتی شامل انواع شامپو، صابون، پودر شوینده دستی و ماشینی و مایع ظرفشویی.
-
انواع رزین الکید و پلی استر، انواع چسب و نوار چسب، انواع رنگ‌ها و پوشش‌های ساختمانی، خودرویی، صنعتی، ترافیکی، تینرها، بتونه‌ها، سیلر و کیلر.
-
مواد پایه شیمیایی شامل اوره (کد 2412612325)، سود کاستیک، متانول (کد 2411512583)، اسید سولفوریک، اسید نیتریک و آمونیاک.
-
هیدروکربن‌های سبک و سنگین حاصل از واحدهای تولیدی بجز پتروشیمی و پالایشگاه‌ها و الکل اتیلیک.
-
سموم و محصولات شیمیایی فرموله شده کشاورزی شامل انواع حشره‌کش‌ها، کنه‌کش‌ها، آفت‌کش‌ها، قارچ‌کش‌ها، علف‌کش‌ها، موش‌کش‌ها، حلزون‌کش‌ها، نماتدکش‌ها و فومیگانت‌ها (ردیف‌های 444 الی 670).
🛠️ چطور فرآیند اخذ معافیت گمرکی خود را تسریع کنیم؟
با توجه به حساسیت کارشناسان گمرک ایران روی سال ساخت و اصالت تکنولوژی ماشین‌آلات مستعمل، کوچک‌ترین مغایرت در اسناد حمل (سیاهه تجاری، پکینگ لیست) و اظهارنامه سامانه بهین‌یاب می‌تواند منجر به رد درخواست، توقیف کالا یا جریمه‌های سنگین تحت عنوان مابه‌التفاوت حقوق ورودی شود.
ما در ایران ایمپکس با سال‌ها تجربه تخصصی در حوزه ترخیص کالا و تسلط بر بخشنامه‌های وزارت صمت و گمرک جمهوری اسلامی ایران، در تمامی مراحل زیر در کنار شما هستیم:
-
بررسی اولیه کد آیسیک و تطبیق فرآورده‌های پروانه بهره‌برداری با لیست صنایع اشباع.
-
صحت‌سنجی سقف سنی 5 تا 7 سال دستگاه بر اساس اسناد کمپانی سازنده.
-
مدیریت فرآیند ثبت‌نام و پیگیری پرونده در سامانه الکترونیکی بهین‌یاب.
-
ترخیص سریع و قانونی ماشین‌آلات خط تولید از گمرکات اجرایی کشور با کمترین هزینه.
برای دریافت مشاوره تخصصی و پروفرمای خدمات، همین حالا به وب‌سایت ایران ایمپکس مراجعه کرده یا با کارشناسان ارشد بازرگانی ما تماس حاصل فرمایید. هدف ما، تسهیل مسیر تجارت و نوسازی صنایع شماست.