📝 تحلیل تخصصی تفاهم‌نامه جدید گمرک و سازمان غذا و دارو؛ راهنمای جامع ترخیص کالاهای سلامت‌محور

شتاب‌بخشی به فرآیند ترخیص کالاهای اساسی و به ویژه اقلام مرتبط با سلامت جامعه، همواره یکی از چالش‌های بزرگ پیش روی بازرگانان و زنجیره تامین کشور بوده است. در همین راستا، گمرک جمهوری اسلامی ایران طی بخشنامه شماره 1402/900662، متن تفاهم‌نامه مشترک و راهبردی خود با سازمان غذا و دارو را ابلاغ کرد. این تفاهم‌نامه که به امضای عالی‌ترین مقامات دو سازمان رسیده است، با هدف ایجاد شفافیت، حذف بروکراسی‌های موازی و هوشمندسازی فرآیندها تنظیم شده و تا تاریخ 1405/5/29 دارای اعتبار قانونی است.

بخش کارشناسی و حقوقی ایران ایمپکس در این مقاله به کالبدشکافی دقیق این بخشنامه، تعهدات جدید فیمابین، الزامات کد IRC و تاثیر آن بر کسب‌وکار بازرگانان می‌پردازد.

🔍 واژه‌شناسی و دامنه شمول کالاهای سلامت‌محور

طبق ماده 1 این تفاهم‌نامه، تعریف گسترده و دقیقی از کالاهای سلامت‌محور ارائه شده است که تمامی واردکنندگان این حوزه‌ها باید پیش از اقدام به ثبت سفارش، ساختار آن را بشناسند. این اقلام عبارتند از:

• اقلام دارویی و ملزومات دارویی

• تجهیزات و ملزومات پزشکی، قطعات ساخت و یدکی مرتبط

• مکمل‌ها، شیر خشک رژیمی، متابولیک و غذای ویژه

• فرآورده‌ها و مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی

• مواد اولیه و بسته‌بندی تمامی اقلام فوق

اگر در زمینه تعیین رویه‌های گمرکی این کالاها نیاز به مشاوره دارید، متخصصان ایران ایمپکس آماده راهنمایی شما در تمام مراحل تخصیص ارز و ترخیص هستند.

🌐 نقش کلیدی سامانه جامع تجارت و حذف ارتباطات سنتی

بر اساس بند 2-2 ماده 2 تفاهم‌نامه و در راستای اجرای ماده 35 آیین‌نامه اجرایی مواد 5 و 6 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، هرگونه تبادل داده، اصلاح یا ارتقای ارتباطات سامانه ای میان گمرک و سازمان غذا و دارو الزاماً و صرفاً از طریق سامانه جامع تجارت صورت می‌پذیرد. این بند قانونی به معنای حذف کامل مکاتبات کاغذی و فیزیکی است که پیش از این موجب رسوب کالا در انبارهای گمرکی می‌شد.

⚡ تعهدات حاکمیتی گمرک؛ از کد IRC تا حذف نمونه‌برداری‌های موازی

ماده 3 این بخشنامه تکالیف بسیار مهمی را بر عهده گمرک قرار داده است که شناخت آنها حق قانونی بازرگانان را در گمرکات اجرایی تثبیت می‌کند:

1. اصالت‌سنجی ترخیص صرفاً بر مبنای شناسه IRC

گمرک مکلف است اطلاعات کالاهای سلامت‌محور را بر اساس کد ثبت کالای سلامت‌محور (IRC) دریافت کند. ترخیص کالا منوط به اخذ نظر سیستمی سازمان غذا و دارو بر بستر این کد خواهد بود.

2. الزام ثبت کوچک‌ترین واحد قابل مصرف (Unit of Use)

صاحبان کالا موظفند در زمان اظهار، تعداد کالا را بر اساس کوچک‌ترین واحد مصرف ثبت کنند تا امکان کنترل دقیق تعداد در بسته از سامانه گمرک به سازمان غذا و دارو فراهم گردد.

3. ممنوعیت نمونه‌برداری مجدد برای اقلام خاص (بند بسیار مهم)

به منظور پیشگیری از وقفه در تامین دارو و فرآورده‌های حیاتی، گمرک اجرایی مأمور شده است که در خصوص فرآورده‌های ویژه متابولیک، شیرخشک‌های رژیمی و غذاهای ویژه که دارای IRC اختصاصی هستند، از نمونه‌برداری مجدد جهت تعیین ماهیت خودداری کند. تاییدیه سیستمی سازمان غذا و دارو برای ترخیص نهایی کفایت می‌کند. این امر سرعت ترخیص را به حداکثر می‌رساند؛ روندی که کارشناسان ترخیص ایران ایمپکس در گمرکات کشور به دقت بر اجرای آن نظارت دارند.

4. تعیین تکلیف کالاهای دو منظوره (گرید فنی و صنعتی)

یکی از گره‌های کور گمرکی، توقف مواد اولیه‌ای بود که نام مشابه دارویی داشتند اما کاربرد صنعتی داشتند. طبق بند 6-3، در صورتی که کالا بدون IRC اظهار شود و مستندات بازرگان نشان‌دهنده گرید فنی (Technical Grade) یا گرید صنعتی (Industrial Grade) باشد، گمرک می‌تواند راساً بدون استعلام از سازمان غذا و دارو، مدارک را بررسی و نسبت به ترخیص اقدام کند.

⚖️ تعهدات سازمان غذا و دارو و تعارضات حقوقی ارزش‌گذاری کالا

ماده 4 تفاهم‌نامه به یکی از حساسترین نقاط تلاقی وظایف دو سازمان، یعنی قیمت‌گذاری ارزی و ارزش گمرکی می‌پردازد.

سازمان غذا و دارو ناظر بر قیمت‌گذاری ارزی فرآورده‌های استراتژیک (دارو، شیرخشک اطفال رگولار، تجهیزات پزشکی و…) است و باید این ارزش‌ها را به گمرک منعکس کند. اما نکته حقوقی مهم اینجاست که طبق صراحت بخشنامه:

بر اساس مواد 14 تا 16 قانون امور گمرکی و مواد 10 تا 23 آیین‌نامه اجرایی آن، مسئولیت نهایی و حاکمیتی صحت ارزش‌گذاری کالاها بر عهده دفتر تعیین ارزش گمرک ایران است.

این بدان معناست که گمرک همچنان وظیفه راستی‌آزمایی خود را حفظ می‌کند، اما در صورت بروز ظن دایر بر بیش‌بود ارزش یا نزول قیمت، سیستم به صورت خودکار از سازمان غذا و دارو استعلام خواهد کرد. مدیریت اختلافات ارزش در گمرک نیازمند تخصص بالایی است که تیم حقوقی ایران ایمپکس آماده ارائه لوایح دفاعی در کمیسیون‌های رسیدگی به اختلافات گمرکی در این حوزه است.

📦 اموال تملیکی، مرسولات پستی و کالای مسافری

این تفاهم‌نامه ابعاد غیرتجاری و کالاهای رسوبی را نیز پوشش داده است:

• اموال تملیکی: مقرر شد سازمان غذا و دارو با همکاری وزارت صمت، قالب شناسه‌ای اختصاصی برای شفاف‌سازی اظهارنامه‌های اموال تملیکی سلامت‌محور تدوین کند تا تکالیف این کالاها سریع‌تر مشخص شود.

• کالای مسافری و پستی: اقلامی که جنبه تجاری نداشته و صرفاً در حد مصرف شخصی باشند، مشروط به ضوابط بهداشتی، با رویکرد تسهیل‌گرانه گمرک ترخیص می‌شوند و زیرساخت ثبت سامانه ای آنها در حال پیاده‌سازی است.

📈 نتیجه‌گیری و توصیه به بازرگانان

تفاهم‌نامه جدید گمرک و سازمان غذا و دارو گام بزرگی در راستای کاهش زمان توقف کالا در بنادر و گمرکات تخصصی است. با این حال، الزامات سخت‌گیرانه در خصوص ثبت شناسه IRC، مدیریت فرآورده‌های دو منظوره (فنی/صنعتی) و تطابق ارزش‌های ارزی سامانه غذا و دارو با بانک اطلاعاتی ارزش گمرک (TSC)، خطاهای کوچک در اظهار را به جریمه‌های سنگین یا توقف کالا منجر می‌سازد.

شرکت بازرگانی و ترخیص کالا ایران ایمپکس با سال‌ها تجربه تخصصی در ترخیص اقلام دارویی، تجهیزات پزشکی و کالاهای سلامت‌محور، آماده است تا فرآیند ثبت سفارش، اخذ مجوزهای بهین‌کارت و سازمان غذا و دارو، و ترخیص نهایی کالای شما را در کوتاه‌ترین زمان و با کمترین هزینه تضمین نماید. برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره تخصصی، با کارشناسان ایران ایمپکس تماس حاصل فرمایید.