این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازمالاجرا میباشد. بازرگانان و ترخیصکاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
🔄 راهنمای جامع ابلاغیه جدید گمرک: الزام اتصال سیستمی پروانه ورود موقت به اظهارنامه صادرات
کاهش بروکراسی اداری و هوشمندسازی فرآیندهای تجاری، همواره یکی از چالشهای اصلی بازرگانان در ایران بوده است. در همین راستا، گمرک جمهوری اسلامی ایران دستورالعمل اجرایی جدیدی را صادر کرده است که تحولی بزرگ در زنجیره صادرات از محل ورود موقت برای پردازش ایجاد میکند. این دستورالعمل با تأکید بر رفع ایرادات گذشته در سامانه PCM و EPL، تکالیف سختگیرانهای را برای صادرکنندگان و کارشناسان گمرکی وضع کرده است.
در این مقاله تحلیلی از دپارتمان حقوقی و گمرکی ایران ایمپکس، به بررسی بند به بند این ابلاغیه، الزامات قانونی، تغییرات سامانهها و عواقب عدم رعایت دقیق این فرآیند سیستمی میپردازیم. اگر به عنوان یک بازرگان یا ترخیصکار با رویه ورود موقت سر و کار دارید، تا پایان این مطلب با ایران ایمپکس همراه باشید.
🛠 رفع ایرادات کلیدی در سامانه PCM؛ تسهیلات جدید برای بازرگانان
پیش از این، فرآیند اتصال پروانه ورود موقت به اظهارنامههای صادراتی با باگها و محدودیتهای سیستمی مواجه بود که منجر به کندی تشریفات ترخیص کالا میشد. گمرک ایران اعلام کرده است که با همکاری دفتر فناوری اطلاعات، ایرادات اساسی سامانه PCM (مدیریت فرآیند پردازش و تولید) برطرف شده است. تغییرات جدید شامل موارد زیر است:
-
حذف فیلدهای ارزش مادی: در سامانه PCM، فیلدهای مربوط به ارزش در قسمت مشخصات قبض محصول و مشخصات مواد اولیه (ارزش کل، واحد، نوع ارز و…) به طور کامل حذف شده است تا تمرکز سیستم صرفاً بر روی کنترلهای مقداری و ترازنامه متریال باشد.
-
امکان تفکیک و صدور قبوض چند قلمی: اکنون بازرگانان میتوانند قبض محصول را متناسب با نیاز خود تفکیک کنند یا قبض محصول را به صورت چند قلمی صادر نمایند.
-
قابلیت واگذاری قبض محصول به غیر: در مواردی که تشریفات صادرات محصول تولید شده توسط شخصی غیر از واردکننده مواد اولیه (صاحب پروانه ورود موقت) انجام میشود، سامانه اجازه واگذاری قانونی قبض محصول را صادر میکند.
برای مدیریت بهتر این فرآیندهای سیستمی و جلوگیری از بروز خطا در کارتابل PCM، کارشناسان ایران ایمپکس آماده ارائه خدمات مشاوره و اجرای صفر تا صد تشریفات گمرکی شما هستند.
⚖️ بررسی ابعاد حقوقی: ماده 51 قانون امور گمرکی و ماده 84 آییننامه اجرایی
این دستورالعمل به طور مستقیم بر پروانههای موضوع ماده 51 قانون امور گمرکی تمرکز دارد. اما این ماده قانونی به چه معناست؟
ماده 51 قانون امور گمرکی: ورود موقت برای پردازش، رویه گمرکی است که بر اساس آن کالای خارجی برای پردازش، تعمیر، تکمیل یا تبدیل در مهلت مقرر وارد قلمرو گمرکی شده و سپس از کشور خارج (صادر) میشود، بدون اینکه مشمول پرداخت حقوق ورودی قطعی باشد (صرفاً تضمین اخذ میشود).
طبق ابلاغیه جدید، صادرکنندگان موظفند مفاد ماده 84 آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی را نیز در زمان تنظیم اظهارنامه رعایت کنند. بر این اساس، درج دقیق شماره پروانههای ورود موقت و شماره قبض محصول در فیلد شماره 31 (قسمت شرح کالا) الزامی است.
⚠️ هشدار بانک مرکزی و سازمان توسعه تجارت: خطر عدم رفع تعهد برگشت ارز
یکی از حیاتیترین بندهای این بخشنامه، متصل بودن اطلاعات گمرک به سامانه بانک مرکزی و سازمان توسعه تجارت ایران است. صادرکنندگان باید در منوی دوراظهاری صادرات در سامانه EPL، نوع صادرات خود را به طور دقیق انتخاب کنند:
-
صادرات از محل ورود موقت
-
صادرات از محل ورود موقت و قطعی (برای کالاهایی که بخشی از مواد اولیه آنها واردات قطعی و بخشی ورود موقت بوده است).
🛑 عواقب انتخاب اشتباه نوع صادرات (صادرات عام و قطعی)
اگر صادرکننده، نوع صادرات را به اشتباه “عام و قطعی” انتخاب کند یا روش اعلامی را رعایت نکند، سیستم امکان ارسال اطلاعات به سازمانهای همجوار را نخواهد داشت. این امر دو پیامد سنگین به همراه دارد:
-
مشمول شدن تعهد برگشت ارز: پروانه صادراتی مشمول رفع تعهد ارزی بر مبنای کل ارزش محموله در بانک مرکزی خواهد شد و معافیتهای ورود موقت اعمال نمیشود.
-
عدم امکان اصلاح و الزام به ابطال: هیچیک از گمرکات اجرایی کشور حق بازگردانی یا اصلاح نوع صادرات را ندارند. اظهارنامه خطا باید ابطال کامل شده و کالا مجدداً با پرداخت هزینهها و اتلاف وقت، اظهار شود.
برای پیشگیری از این خسارات مالی سنگین، توصیه میشود قبل از ثبت هرگونه اظهارنامه، با متخصصان مجرب ایران ایمپکس مشورت نمایید.
📊 فرمول کیل مصرف و نحوه برخورد با محصولات جانبی
تنظیم و تأیید قبض محصول در سامانه گمرک مستلزم وجود «کیل مصرف معتبر» است. گمرکات ورود موقت کننده موظفند محاسبات میزان محصول تولید شده را بر اساس ضریب مصرف واقعی مواد اولیه کنترل کنند.
🌾 فرمول تخصیص کالاهای همردیف و محصولات جانبی (مثالهای شهودی متن بخشنامه)
در فرآیندهای تولیدی که یک ماده اولیه به چند محصول (اصلی و جانبی) تبدیل میشود، اظهارکننده باید کلیه محصولات را صرفاً در یک قبض محصول و در چند ردیف مجزا بر اساس نسبت مصرف مواد اولیه درج کند:
| ماده اولیه ورود موقت | محصول اصلی حاصله | محصول جانبی / ضایعات تجاری |
| :— | :— | :— |
| گندم | آرد | سبوس |
| خاک روی | شمش روی | خاک با عناصر دیگر |
همچنین در مواردی که کالاها از گمرکات مختلفی وارد شده باشند، گمرکی که سهم بیشتری در واردات مواد اولیه داشته، باید پس از اخذ تأییدیه کتبی از سایر گمرکات مبدأ، نسبت به تأیید نهایی قبض محصول در سامانه اقدام کند.
📦 قوانین بستهبندی محمولههای صادراتی با اقلام ورود موقت
بند 8 بخشنامه تکلیف کالاهای داخلی که با لوازم بستهبندی ورود موقت شده (مانند ظروف، کارتن یا بشکهها) صادر میشوند را روشن کرده است. به عنوان مثال، در صادرات رب گوجهفرنگی مظروف در بشکههای ورود موقت:
-
صادرکننده باید در سامانه PCM یک قبض محصول یکقلمی صادر کند.
-
وزن خالص باید مجموع وزن اصل کالا (رب گوجه) + وزن لوازم بستهبندی (بشکه) لحاظ شود.
-
در اظهارنامه، ارزش لوازم بستهبندی به ارزش کالای مظروف اضافه شده و در فیلد شرح کالا، ارزش تفکیکی محموله به دقت توضیح داده شود.
🏢 چکلیست نهایی کارشناسان گمرک در مبدأ صادرات
علیرغم سیستمی شدن فرآیندها، مسئولیت نظارت فیزیکی و اسنادی بر عهده گمرک مبدأ صادرات است. کارشناسان موظفند موارد زیر را به طور دقیق کنترل کنند:
-
صحت نوع رویه صادراتی انتخابی توسط بازرگان.
-
درج شماره پروانه ورود موقت و شماره قبض محصول در بخش شرح کالا.
-
عدم وجود مغایرت بین اطلاعات قبض محصول و شماره پروانههای ورود موقت مواد اولیه در قسمت اسناد بارگذاری شده.
-
معتبر بودن مهلت زمانی: پروانه ورود موقت برای پردازش در زمان صادرات نباید منقضی شده باشد.
در صورت نیاز به پیگیری تخصصی پروندههای ورود موقت و تمدید مهلت پروانهها، تیم کارگزاران گمرکی ایران ایمپکس در تمامی گمرکات کشور آماده اقدام فرآیندی هستند.
🔗 همگامسازی با سامانه ثامن (ثبت برخط معاملات)
برای کالاهایی که علاوه بر رویههای فوق، مشمول نظارت ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز و نیازمند اخذ کد رهگیری از سامانه ثامن هستند، صادرکننده باید اقدامات موازی زیر را انجام دهد:
-
اخذ کد رهگیری فاکتور در سامانه ثامن.
-
صدور قبض محصول در سامانه PCM.
-
ثبت اظهارنامه از طریق منوی “دوراظهاری صادرات با قبض محصول” در سامانه EPL.
-
درج شماره کوتاژ صادراتی برای پیشصورتحساب متناظر در سامانه ثامن توسط کارشناس گمرک.
📅 جدول زمانبندی و ددلاینهای اجرای مصوبه گمرک
| تاریخ اجرا | عنوان رویداد و تغییرات سیستمی | وضعیت الزامات قانونی |
| :— | :— | :— |
| 1404/05/01 | الزام صدور قبض محصول برای تمامی صادرات از محل ورود موقت | اعمال کنترل سیستمی سقف مندرج در قبوض |
| 1405/05/01 | لغو کامل مجوزهای سیستمی سنتی (بخشنامه 1400/1319967) | قفل شدن اظهارنامه و عدم امکان انتخاب “صادرات عام و قطعی” |
نکته بسیار مهم: طبق بند 10 بخشنامه، مسئولیت توقف هرگونه کالای صادراتی در مرزها ناشی از عدم صدور یا عدم تأیید به موقع قبض محصول، مستقیماً بر عهده صاحب کالا و گمرک اجرایی مربوطه خواهد بود.
تنظیم اظهارنامههای پیچیده تجاری نیازمند دانش روز و تجربه بالا در کار با سامانههای EPL ،PCM و ثامن است. ما در ایران ایمپکس با سالها تجربه در حوزه ترخیص کالا و مدیریت پروانههای ورود موقت، راهنمای امین شما در زنجیره تجارت بینالملل هستیم. برای دریافت هرگونه مشاوره تخصصی، با کارشناسان ایران ایمپکس تماس بگیرید.