این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازم‌الاجرا می‌باشد. بازرگانان و ترخیص‌کاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
🚨 راهنمای جامع مجوزهای فیزیکی (کاغذی) ترخیص کالا در شرایط اضطرار و قطعی سامانه‌ها
در دنیای تجارت مدرن که تمامی فرآیندهای واردات، صادرات و ترانزیت به زیرساخت‌های الکترونیکی و تبادل داده‌ها میان سامانه‌های مختلف (نظیر سامانه جامع امور گمرکی EPL و سامانه جامع تجارت) وابسته است، بروز هرگونه اختلال فنی یا قطعی در شبکه‌های ارتباطی می‌تواند زنجیره تامین کشور را با توقف جدی روبه‌رو کند. برای پیشگیری از رسوب کالا در بنادر و مبادی ورودی در چنین مقاطعی، گمرک جمهوری اسلامی ایران طی بخشنامه مهم شماره 1405/1052921 مورخ 1405/07/22، نمونه فرم‌های مجوز فیزیکی (غیرسیستمی و کاغذی) ترخیص کالا را به تمامی گمرکات اجرایی کشور ابلاغ کرده است.
در این مقاله تخصصی از ایران ایمپکس، جزئیات کامل این بخشنامه، مبانی قانونی آن و ساختار فرم‌های کاغذی هر یک از سازمان‌های همجوار گمرک را به صورت دقیق بررسی می‌کنیم.
مبنای قانونی صدور مجوزهای کاغذی در زمان اختلال سامانه‌ها
این ابلاغیه در اجرای بند 52 مصوبه شماره 200/400000 مورخ 1404/12/11 شورای عالی امنیت ملی و پیرو مکاتبات رئیس کل گمرک ایران (نامه‌های شماره 1404/1897723 و 1405/799147) صادر شده است. بر اساس مصوبه مذکور، در صورت بروز قطعی در سامانه‌ها و اختلال در انتقال اطلاعات و داده‌ها، تمامی سازمان‌های ذی‌مدخل در امر تجارت مکلف هستند با اعلام گمرک، مدارک و مجوزهای کاغذی را با رعایت نکات ایمنی و به قید فوریت صادر نمایند.
طبق ابلاغیه معاون امور گمرکی گمرک ایران (عبدالمجید دهقانیان)، این فرم‌های کاغذی صرفاً در زمان اعتبار مصوبات مراجع ذی‌صلاح قانونی در شرایط اضطرار قابلیت بهره‌برداری دارند و مسئولیت نظارت بر حسن اجرای آن بر عهده بالاترین مقام هر گمرک اجرایی است.
بررسی تفکیکی فرم‌های فیزیکی سازمان‌های مجوزدهنده
در پیوست این بخشنامه، فرمت استاندارد و اطلاعات الزامی فرم‌های فیزیکی 8 نهاد کلیدی در فرآیند تجارت خارجی مشخص شده است که بازرگانان و کارگزاران گمرکی باید با جزئیات آن‌ها آشنا باشند:
1. وزارت صمت و سازمان توسعه تجارت ایران (فرم ثبت سفارش واردات)
در زمان قطع ارتباط سامانه جامع تجارت با گمرک، فرم فیزیکی «درخواست مجوز ثبت سفارش واردات» (ابلاغی طی نامه شماره 8677798 مورخ 1405/06/22 وزارت صمت و نامه 8658293 سازمان توسعه تجارت) ملاک عمل قرار می‌گیرد. این فرم جامع شامل 5 بخش اصلی است:
* مشخصات کلی: شماره پرونده، نام و شناسه ملی متقاضی، شماره و تاریخ اعتبار ثبت سفارش، شماره پیش‌فاکتور، فروشنده خارجی و نوع واردات.
* اطلاعات گمرکی و لجستیکی: نوع قرارداد، مرز ورودی، روش و ناوگان حمل، شرایط حمل به دفعات، مبدا حمل و گمرک مقصد.
* اطلاعات مالی و بانکی: مبلغ کل پرونده، نوع عملیات و تامین ارز، نوع پرداخت، شعبه بانک عامل و هزینه‌های حمل.
* جدول مشخصات کالا: شامل کد تعرفه (HS Code)، درصد حقوق ورودی، کارخانه سازنده، وضعیت کالا (نو/مستعمل)، سال تولید، وزن خالص و ناخالص، مقدار، ارزش FOB و شرح تجاری کالا.
* جدول سازمان‌های مجوزدهنده: فهرست کدهای تعرفه، نام سازمان‌های مسئول صدور مجوز فنی و وضعیت تایید آن‌ها.
2. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (اعلامیه تامین ارز)
یکی از مهم‌ترین مدارک برای ترخیص قطعی کالا، کد رهگیری بانک یا اعلامیه تامین ارز است. طبق نامه شماره 05/118507 مورخ 1405/05/20 اداره تخصیص ارز بانک مرکزی، در شرایط اضطراری «فرم اعلامیه تامین / فروش ارز» به صورت فیزیکی و با مهر و امضای شعبه بانک عامل صادر می‌شود.
* مندرجات فرم: کد بانک و شعبه، شماره ثبت سفارش و پروفرما، جدول اقلام کالا (تعرفه گمرکی، نام، تعداد بسته، وزن و مبلغ)، اطلاعات بارنامه، ارزش کالا، کرایه حمل، هزینه‌های بازرسی و مشخصات بیمه.
* تعهدنامه واردکننده: این فرم حاوی تعهدنامه‌ای است که به موجب آن واردکننده متعهد می‌شود پروانه گمرکی (پروانه سبز) را در مهلت مقرر به بانک عامل ارائه دهد.
3. سازمان ملی استاندارد ایران (گواهی انطباق COC و گزارش NCR)
بر اساس نامه شماره 358 مورخ 1405/01/18 معاون ارزیابی کیفیت سازمان ملی استاندارد، دو نوع کاربرگ کاغذی برای شرایط قطعی سامانه‌ها طراحی شده است که با امضای مدیرکل استاندارد استان معتبر خواهند بود:
1. گواهی انطباق (Certificate of Conformity – COC): جهت تایید انطباق کالا با استانداردهای ملی یا بین‌المللی، شامل شماره گواهی، تاریخ اعتبار، شماره اظهارنامه گمرکی، کشور مبدا/مقصد و جدول مشخصات دقیق محموله.
2. گزارش عدم انطباق (Non-Conformity Report – NCR): دارای ساختار مشابه COC جهت اعلام مردودی و عدم مطابقت کالا با ضوابط فنی به گمرک.
4. سازمان غذا و دارو (ترخیص قطعی و همزمان با نمونه‌برداری)
سازمان غذا و دارو طی نامه شماره 655/15438 مورخ 1405/03/24، دو فرم کلیدی را برای جلوگیری از توقف اقلام سلامت‌محور، مواد اولیه دارویی و غذایی ابلاغ کرده است:
1. فرم درخواست ترخیص قطعی: شامل مشخصات واردکننده، نام ماده اولیه/بالک/فرآورده، شماره پروانه بهداشتی واردات (IRC)، شرکت سازنده، شماره بارنامه و کوتاژ اظهارنامه، سیاست ارزی و نوع ترخیص (قطعی یا حداقل اسناد). در حالت ترخیص با حداقل اسناد، واردکننده متعهد می‌شود ظرف 4 ماه اسناد تکمیلی را ارائه نماید.
2. فرم ترخیص همزمان با نمونه‌برداری: این مجوز کاغذی امکان خروج کالا از گمرک را فراهم می‌کند، اما مشروط به نمونه‌برداری توسط معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی مربوطه بوده و صاحب کالا حق مصرف یا توزیع محموله را تا زمان صدور مجوز مصرف نهایی نخواهد داشت.
5. معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری
برای حمایت از تولیدکنندگان فناور در شرایط اضطرار، معاونت توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان طی نامه شماره 11/159550 مورخ 1405/06/18، چهار فرم کاغذی مجزا را جهت ارائه به گمرک معرفی کرده است:
1. مجوز عدم نیاز به استاندارد اجباری: معافیت کالای وارده شرکت دانش‌بنیان از ارائه گواهی انطباق استاندارد، مستند به بند (2) ماده (4) آیین‌نامه اجرایی بند (ب) ماده (1) قانون جهش تولید دانش‌بنیان.
2. مجوز ترخیص بند 1 ماده 38: تایید شمولیت کالا جهت استفاده از تسهیلات بند (1) ماده (38) آیین‌نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات (مربوط به ورود کالاهای نمونه و تحقیقاتی بدون انتقال ارز و…).
3. معافیت حقوق ورودی گمرک: تایید معافیت کالا، قطعات و مواد اولیه شرکت‌های دانش‌بنیان از پرداخت حقوق گمرکی، سود بازرگانی و عوارض متعلقه به استناد بند (الف) ماده (3) قانون حمایت از شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان مصوب 1389.
4. معافیت مالیات 4 درصد علی‌الحساب واردات: اعلام معافیت کالای وارداتی شرکت دانش‌بنیان از پرداخت مالیات 4٪ علی‌الحساب به استناد بخشنامه‌های شماره 173-98 و 88426/1401.
6. سازمان انرژی اتمی ایران (مرکز نظام ایمنی هسته‌ای کشور)
کنترل پرتوی محموله‌ها، به‌ویژه در حوزه ضایعات فلزی و تجهیزات پرتوزا، از حساسیت امنیتی و زیست‌محیطی بالایی برخوردار است. طبق نامه شماره 138379/د/05 مورخ 1405/06/29، در زمان قطع سامانه‌ها، مجوزهای کاغذی این مرکز با مهر و امضای ادارات کل «حفاظت در برابر اشعه» و «نظارت محیطی، پایش و فوریت‌های پرتوی» در 4 قالب زیر صادر می‌شوند:
1. مجوز ترانزیت خارجی ضایعات فلزی: شامل مشخصات وسیله نقلیه، پلاک، وزن و جنس ضایعات و شماره ثبت سامانه پایشگر دروازه‌ای برای عبور بین گمرکات.
2. مجوز ترانزیت داخلی ضایعات فلزی: جهت انتقال محموله از گمرک مبدا به گمرک مقصد برای انجام تشریفات ترخیص قطعی.
3. مجوز ترخیص ضایعات فلزی: تایید بلامانع بودن ترخیص قطعی ضایعات فلزی وارداتی بر اساس قانون حفاظت در برابر اشعه.
4. مجوز ترخیص منابع و تجهیزات: تایید ترخیص منابع، تجهیزات و کالاهای مندرج در بارنامه و کوتاژ مشخص توسط اداره کل حفاظت در برابر اشعه.
نکته اجرایی مهم: متقاضیان در شرایط اضطراری می‌توانند از طریق کشیک مرکز نظام ایمنی هسته‌ای با شماره‌های 021-82067363 و 021-82066666 درخواست‌های خود را پیگیری نمایند.
7. شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران
در حوزه صادرات و واردات مشتقات نفتی، به استناد نامه شماره 57487 مورخ 1405/07/08، در زمان قطعی سامانه جامع گمرکی (EPL)، «فرم تایید صدور مجوز صادرات فرآورده‌های نفتی در وضعیت اضطراری» صادر می‌گردد. این فرم شامل زمان دقیق قطعی سامانه، گمرک خروجی، شناسه ملی شرکت ملی پخش (10101332904) و جدول فهرست پروانه‌ها (شماره کوتاژ، نوع فرآورده، تناژ و وضعیت تایید یا علت رد) با امضای کارشناس و مقام مجاز است.
8. شورای عالی فناوری پیشرفته
بر اساس نامه محرمانه شماره 30/1950/م مورخ 1405/07/06، مجوزهای فیزیکی مربوط به این شورا در شرایط اضطراری با امضای معاون رئیس‌جمهور و دبیر شورای عالی فناوری پیشرفته (جناب آقای اسلامی) معتبر و قابل پذیرش در گمرکات خواهد بود.
نکات کلیدی برای بازرگانان و ترخیص‌کاران
تسلط بر رویه‌های جایگزین در زمان بحران، وجه تمایز مشاوران حرفه‌ای گمرکی است. تیم کارشناسان ایران ایمپکس توصیه می‌کند در مواجهه با شرایط قطعی سامانه‌ها به موارد زیر توجه ویژه داشته باشید:
- منوط بودن به اعلام رسمی: پذیرش فرم‌های کاغذی در گمرکات اجرایی صرفاً زمانی انجام می‌شود که وضعیت اضطرار و قطعی سامانه‌ها به صورت رسمی توسط مراجع ذی‌صلاح و گمرک ایران اعلام شده باشد.
- تطابق دقیق با فرمت ابلاغی: گمرکات اجرایی موظفند فرم‌های فیزیکی ارائه شده توسط ارباب‌رجوع یا نمایندگان سازمان‌ها را دقیقاً با نمونه فرم‌های پیوست این بخشنامه و مهر و امضاهای معرفی‌شده تطبیق دهند.
- حفظ تعهدات پسینی: استفاده از مجوزهای فیزیکی در شرایط اضطرار (مانند ترخیص با حداقل اسناد غذا و دارو یا تعهد ارائه پروانه به بانک عامل) نافی تعهدات قانونی واردکننده پس از پایداری سامانه‌ها نیست و رفع تعهد سیستمی باید در مهلت‌های مقرر پیگیری شود.
برای دسترسی به متن کامل بخشنامه‌های گمرکی، استعلام آخرین تغییرات تعرفه‌ها و دریافت مشاوره تخصصی در زمینه ترخیص کالا و قوانین تجارت خارجی، همواره می‌توانید از خدمات جامع سامانه ایران ایمپکس بهره‌مند شوید.