این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازم‌الاجرا می‌باشد. بازرگانان و ترخیص‌کاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
💉 واکاوی لجستیک استراتژیک: تحلیل تشریفات گمرکی و آمار ترخیص فوری 150 میلیون دوز واکسن کرونا
یکی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین عملیات‌های لجستیکی و گمرکی در تاریخ معاصر تجارت خارجی ایران، مدیریت، ترخیص و تحویل فوری محموله‌های واکسن کرونا به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بوده است. بر اساس سند رسمی شماره 1400/1299952 صادر شده از سوی معاونت امور گمرکی گمرک جمهوری اسلامی ایران، موازنه زنجیره تامین دارو در شرایط بحرانی با تکیه بر تسهیلات نوین گمرکی رقم خورده است.
در این مقاله تحلیلی از ایران ایمپکس، قصد داریم با نگاهی عمیق به فرآیندهای حقوقی، گمرکی و آماری این بخشنامه، مکانیزم حمل یکسره و ابعاد تجاری واردات این واکسن‌ها را بررسی کنیم.
🏗️ تسهیلات ویژه گمرکی: مکانیزم «حمل یکسره شبانه‌روزی» چیست؟
در رویه‌های استاندارد واردات قطعی کالا، محموله‌ها پس از ورود به مرزهای هوایی یا دریایی، ابتدا قبض انبار شده و مراحل ارزیابی، کارشناسی، اخذ مجوزهای قانونی و پرداخت حقوق ورودی را در اماکن گمرکی طی می‌کنند. اما در خصوص محموله‌های واکسن کرونا، به دلیل ماهیت سریع‌الفساد بودن (Perishable Goods) و نیاز مبرم به حفظ زنجیره سرد (Cold Chain)، گمرک اجرایی فرودگاه امام خمینی (ره) از بالاترین سطح تسهیلات قانونی خود یعنی «ترخیص فوری و حمل یکسره شبانه‌روزی از پای پرواز» استفاده کرد.
📌 ابعاد حقوقی و اجرایی حمل یکسره (Direct Release)
مطابق قانون امور گمرکی، در شرایط اضطراری و برای کالاهای اساسی و دارویی، گمرک این اختیار را دارد که انجام تشریفات گمرکی را به حداقل رسانده و اجازه دهد کالا بدون تخلیه در انبارهای گمرکی، مستقیماً از روی وسیله حمل ورودی (هواپیما) به وسیله حمل خروجی (کامیون‌های یخچال‌دار وزارت بهداشت) منتقل شود.
-
حذف فرآیند انبارداری: با این روش، ریسک نوسان دما و خرابی واکسن‌ها به صفر رسید.
-
خدمات 24 ساعته: تشریفات پای پرواز به صورت شبانه‌روزی و بدون تعطیلی انجام شد تا هیچ وقفه‌ای در تحویل دارو ایجاد نشود.
کارشناسان ایران ایمپکس آماده ارائه مشاوره در خصوص نحوه اخذ تسهیلات حمل یکسره برای کالاهای خاص و دارویی به بازرگانان محترم می‌باشند.
🔍 تحلیل تخصصی HS Code و تعرفه گمرکی واکسن‌های دارویی
در سیستم هماهنگ‌شده توصیف و کدگذاری کالا (HS Code)، اقلام دارویی و پزشکی در فصل 30 کتاب مقررات صادرات و واردات طبقه‌بندی می‌شوند.
-
کد تعرفه بین‌المللی واکسن‌ها برای طب انسانی: ذیل ردیف 3002.20 (یا بر اساس دسته‌بندی‌های نوین تحت تعرفه 3002.41) قرار می‌گیرد.
-
حقوق ورودی و اولویت کالایی: این کالاها در بالاترین گروه اولویت کالایی (گروه یک یا کالاهای استراتژیک) قرار داشته و مشمول معافیت‌های گسترده یا کمترین میزان حقوق ورودی (حداقل حقوق گمرکی) هستند. علاوه بر این، ترخیص آن‌ها منوط به صدور مجوز ترخیص فوری (حکم الزامی) از سوی سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت است.
📊 تحلیل آماری محموله‌های وارداتی: سهم بازار مبادی و انواع واکسن
بر اساس گزارش رسمی جناب آقای مهرداد جمال ارونقی (معاون وقت امور گمرکی)، از تاریخ 1399/11/15 لغایت 1400/09/26، در مجموع 150,108,308 دوز واکسن کرونا طی 87 محموله بزرگ وارد کشور شده است. در ادامه به تفکیک و تحلیل هندسه وارداتی این محموله‌ها می‌پردازیم.
📉 جدول خلاصه وضعیت واردات به تفکیک برند و کشور مبدأ
| ردیف | نوع و برند واکسن | کشور مبدأ تأمین‌کننده | تعداد محموله | مجموع دوز تخصیص یافته | سهم در زنجیره تامین |
| :— | :— | :— | :— | :— | :— |
| 1 | Sinopharm (سینوفارم) | چین | 51 | 131,604,498 | 87.67٪ |
| 2 | Sputnik V (اسپوتنیک) | روسیه / صربستان | 17 | 4,091,200 | 2.72٪ |
| 3 | AstraZeneca (آسترازنکا) | ژاپن | 3 | 2,911,810 | 1.94٪ |
| 4 | AstraZeneca (آسترازنکا) | هلند | 2 | 2,529,400 | 1.68٪ |
| 5 | AstraZeneca (آسترازنکا) | کره جنوبی | 2 | 1,700,800 | 1.13٪ |
| 6 | AstraZeneca (آسترازنکا) | ایتالیا | 1 | 1,452,000 | 0.97٪ |
| 7 | AstraZeneca (آسترازنکا) | چین | 1 | 1,449,600 | 0.96٪ |
| 8 | Bharat (بهارات) | هندوستان | 2 | 1,125,000 | 0.75٪ |
| 9 | AstraZeneca (آسترازنکا) | اتریش | 3 | 1,0000,000 | 0.66٪ |
| 10 | AstraZeneca (آسترازنکا) | لهستان | 1 | 1,000,000 | 0.66٪ |
| 11 | AstraZeneca (آسترازنکا) | روسیه (بخش خصوصی) | 2 | 963,000 | 0.64٪ |
| 12 | AstraZeneca (آسترازنکا) | یونان | 1 | 150,000 | 0.10٪ |
| 13 | AstraZeneca (آسترازنکا) | آلمان | 1 | 131,000 | 0.09٪ |
| 🌟 | جمع کل عملکرد گمرک | جهان | 87 | 150,108,308 | 100٪ |
💡 واکاوی داده‌های آماری واردات واکسن
-
پیشتازی مطلق واکسن سینوفارم: واکسن سینوفارم ساخت کشور چین با اختصاص بیش از 131 میلیون دوز و سهم 87.6 درصدی، ستون فقرات اصلی زنجیره واکسیناسیون کشور را تشکیل داده است.
-
تنوع بی‌نظیر مبادی آسترازنکا: واکسن آسترازنکا به عنوان یک برند چندملیتی، از 10 منبع و جغرافیای مختلف (از جمله ژاپن، هلند، ایتالیا، آلمان و حتی بخش خصوصی روسیه) وارد شده است که نشان‌دهنده پیچیدگی مدیریت اسناد دیپلماتیک و گمرکی آن است.
-
نقش بخش خصوصی: ردیف‌های مربوط به واردات آسترازنکا از روسیه نشان می‌دهد که علاوه بر کانال‌های دولتی، بخش خصوصی نیز با کسب مجوزهای لازم از وزارت بهداشت، در تامین اقلام ردیف 3002 مشارکت داشته است.
🛠️ چالش‌های ترخیص اقلام دارویی و نقش کارگزاران گمرکی
ترخیص کالاها از فرودگاه امام خمینی (ره) به ویژه در حوزه تجهیزات پزشکی، داروها و واکسن‌ها، نیازمند تسلط کامل بر قوانین پیچیده سازمان غذا و دارو و بخشنامه‌های آنی گمرک است. کوچک‌ترین نقص در اسناد حمل (مانند سیاهه تجاری، پکینگ لیست یا گواهی مبدأ) یا بروز اختلال در سیستم جامع تجارت، می‌تواند منجر به توقف کالا در انبار و خسارت‌های جبران‌ناپذیر به بازرگان شود.
مجموعه تخصصی ایران ایمپکس با سال‌ها تجربه درخشان در حوزه ترخیص تخصصی کالا و بهره‌مندی از ترخیص‌کاران رسمی گمرک، فرآیند ثبت سفارش، تخصیص ارز و ترخیص انواع کالاهای تجاری و دارویی شما را در کوتاه‌ترین زمان ممکن و با کمترین هزینه، تضمین می‌نماید. برای دریافت مشاوره فرم‌های ارتباطی ما را در سایت ایران ایمپکس تکمیل فرمایید.