🚢 تحلیل جامع مصوبات جلسه ۱۵ کارگروه ماده ۴ قانون ساماندهی تجارت مرزی (کولبری و ملوانی)

تجارت مرزی در قالب رویه‌های کولبری و ملوانی (ته‌لنجی)، همواره یکی از حیاتی‌ترین ابزارهای تامین معیشت مرزنشینان و زنجیره تامین کالاهای اساسی و مصرفی در کشور بوده است. با توجه به ابلاغیه جدید گمرک جمهوری اسلامی ایران به شماره ۱۴۰۵/۲۵۵۵۵۲ مورخ ۱۴۰۵/۰۲/۳۰، مصوبات پانزدهمین جلسه کارگروه ماده (۴) قانون ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی کولبری و ملوانی و ایجاد اشتغال پایدار مرزنشینان رسماً جهت اجرا به گمرکات اجرایی ابلاغ شده است.

این بخشنامه که بر اساس نامه شماره ۷۷۰۸۱۰۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۲/۲۱ وزیر صنعت، معدن و تجارت تنظیم شده، تغییرات ساختاری و قوانین سخت‌گیرانه‌ای را در حوزه ترخیص کالا، سهمیه واردات، و مدیریت سوخت شناورها اعمال کرده است. در این مقاله تخصصی از سوی ایران ایمپکس، به عنوان مرجع تخصصی مشاوره بازرگانی و ترخیص کالا از گمرک، به تحلیل بند به بند و ابعاد حقوقی و اجرایی این مصوبه جدید می‌پردازیم.

📈 اهمیت قانون ساماندهی تجارت مرزی و نقش ایران ایمپکس

قوانین مربوط به رویه‌های مرزنشینی به دلیل تاثیر مستقیم بر بازار داخلی و ثبت سفارش‌ها، پیچیدگی‌های حقوقی فراوانی دارند. مجموعه ایران ایمپکس با تکیه بر سال‌ها تجربه در حوزه ترخیص کالا از گمرک و تسلط کامل بر قوانین گمرکی، این راهنمای جامع را برای بازرگانان، مالکان شناورها و فعالان اقتصادی آماده کرده است تا از بروز هرگونه تخلف یا جریمه‌های سنگین گمرکی جلوگیری شود.

🗺️ ۱. تصویب برنامه اشتغال و توسعه زیرساخت‌های اقتصادی استان‌های مشمول

بر اساس ماده ۳ قانون ساماندهی تجارت مرزی، منابع حاصل از اجرای این قانون در سال اول باید به صورت هوشمندانه توزیع شود. کارگروه مصوب کرده است که این منابع با فرمول ۶۰ درصد برای تقویت معیشت و اشتغال مرزنشینان و ۲۰ درصد برای توسعه زیرساخت‌های اقتصادی استان‌ها تخصیص یابد.

طبق آخرین مکاتبات، وضعیت برنامه‌های استانی به شرح زیر تصویب شده است:

• استان بوشهر: برنامه اشتغال و زیرساخت در جلسه چهاردهم تصویب شد (مکاتبه ۲۶/۱/۴۱۱۴۰ مورخ ۱۴۰۴/۰۸/۱۷).

• استان هرمزگان: تصویب طبق مکاتبه شماره ۹۲/۵/۴۴۹۹ مورخ ۱۴۰۵/۰۲/۱۵.

• استان کرمانشاه: تصویب طبق مکاتبه شماره ۱۱۰۴۴۳ مورخ ۱۴۰۴/۰۷/۲۹.

• استان کردستان: تصویب طبق مکاتبه شماره ۶۵/۰۱/۶۱۹۳۱ مورخ ۱۴۰۴/۱۲/۰۲.

• استان آذربایجان غربی: تصویب طبق مکاتبه شماره ۱۴/۱۴۰۴/۵۴۴۷۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۸/۰۶.

• استان خوزستان: تصویب طبق مکاتبه شماره ۴/۴۴/۵/۴۳۲۲۹ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۲۸.

• استان خراسان جنوبی: تصویب طبق مکاتبه شماره ۳۵/۱/۴۴۱۷ مورخ ۱۴۰۵/۰۱/۲۹.

⚓ ۲. اصلاحات ساختاری توزیع سهمیه سال دوم در رویه ملوانی (ته‌لنجی)

به دلیل چالش‌ها و محدودیت‌های به‌وجود آمده در بارگیری و واردات رویه ملوانی از مبدا کشور امارات، کارگروه بند ۵ مصوبات جلسه سیزدهم را اصلاح و ضوابط جدیدی را جایگزین کرده است:

🔸 شرط تناژ و ظرفیت ناخالص شناور (GT)

کلیه شناورهای مشمول رویه ملوانی در سال دوم اجرای قانون، مجاز به انجام دو سفر در سال هستند. با این حال، شرط حیاتی این است که در هر سفر باید حداقل معادل ۱۰۰ درصد ظرفیت ناخالص (GT) شناور، کالا اظهار و بر روی باسکول گمرک توزین شود.

⚠️ هشدار حقوقی بخشنامه: در صورتی که میزان کالای وارداتی کمتر از ۱۰۰ درصد ظرفیت ناخالص شناور باشد، سفر بعدی شناور به طور کامل ملغی خواهد شد.

🔸 تنوع‌بخشی به مبادی ورودی و بنادر واسط

امکان صدور اجازه حرکت دریایی (PC) نوع ملوانی از مبدا سایر کشورها و جزایر ایرانی نظیر عمان، عراق، پاکستان و جزیره قشم فراهم شده است. مالکان شناورها برای بهره‌مندی از این امتیاز باید تعهدنامه محضری به اداره کل صمت استان ارائه دهند که مفاد آن شامل موارد زیر است:

1. تضمین موجودی کالا: کالا باید حداقل معادل ظرفیت ناخالص (GT) در بندر مبدا (مانند عمان یا عراق) موجود باشد.

2. الزام به واردات اقلام اساسی: حداقل ۴۰ درصد از ظرفیت ناخالص شناور در هر سفر باید به واردات اقلام اساسی و ضروری موضوع تصویب‌نامه هیات وزیران به شماره ۱۴۵۴۲۲/ت۵۶۵۰۰۶هـ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۰۱ و سایر اقلام تعیینی صمت اختصاص یابد.

3. ضوابط سوخت یارانه‌ای: مالکان باید ضمانت‌نامه بانکی به میزان مابه‌التفاوت هزینه سوخت یارانه‌ای و آزاد ارائه دهند یا سوخت را به قیمت آزاد دریافت کنند. پس از ترخیص قطعی کالا و احراز رعایت ضوابط، مابه‌التفاوت یارانه به مالک شناور مسترد می‌شود.

4. مهلت خروج: شناور مکلف است حداکثر ۵ روز پس از صدور اجازه حرکت دریایی (PC) از بندر خارج شود.

🔸 تبصره‌های کلیدی رویه ملوانی

• تبصره ۱ (سقف معرفی ماهانه): استان‌ها مجازند ماهانه حداکثر ۲۰ درصد از کل شناورهای مشمول خود را پس از اخذ تعهد به سازمان توسعه تجارت معرفی کنند.

• تبصره ۲ (تطابق اطلاعات و پته گمرکی): شورای ساماندهی مبادلات مرزی استان‌ها باید اطلاعات ترخیص (وزن باسکول، پته ارسالی سامانه جامع گمرکی و...) را ماهانه ارسال کند. در صورت مغایرت یا عدم توزین، سفرهای آتی لغو خواهد شد. کارشناسان ایران ایمپکس آماده‌اند تا در راستای تطبیق دقیق پته‌های گمرکی با سامانه جامع تجارت، به بازرگانان مشاوره ارائه دهند.

• تبصره ۳ (معافیت‌های اضطراری): شناورهایی که به دلیل شرایط جنگی در بنادر امارات امکان بارگیری یا ورود نداشته‌اند، از الزامات ماده ۹ آیین‌نامه اجرایی (واردات معادل ظرفیت ناخالص) معاف هستند.

• تبصره ۴ (جایگزینی شناورهای آسیب‌دیده): مالکان شناورهای منهدم‌شده یا آسیب‌دیده در جنگ رمضان (با تایید استانداری و سازمان بنادر و پس از ابطال گواهی قبلی) می‌توانند لنج غیرمشمول را جایگزین کنند، مشروط بر اینکه ظرفیت ناخالص لنج جدید بیش از ۱۰ درصد لنج حادثه‌دیده نباشد.

⚖️ ۳. بررسی ابعاد حقوقی و رفع کارشناسی قیمت در رویه کولبری

بر اساس بند ۳ این مصوبه، تعیین ارزش کالاهای وارداتی در رویه کولبری دچار تحول بزرگی شده است. بر اساس درخواست‌های متعدد استان‌های مرزی، بند ۷ مصوبات دهمین جلسه کارگروه اصلاح گردید؛ بدین ترتیب تعیین حداقل ارزش کالا شامل رویه کولبری نمی‌باشد.

📑 تطبیق با مواد ۱۴ و ۱۵ قانون امور گمرکی

از این پس تعیین ارزش کالا و بررسی اختلافات ارزش در رویه کولبری، صرفاً بر اساس مقررات عمومی گمرکی و مواد ۱۴ و ۱۵ قانون امور گمرکی صورت می‌گیرد.

ماده ۱۴ قانون امور گمرکی: ارزش کالای ورودی در گمرک در همه موارد عبارت است از بهای خرید کالا در مبدا به اضافه هزینه بیمه و حمل‌ونقل (سیف - CIF) به همراه سایر هزینه‌هایی که به آن کالا تا ورود به اولین دفتر گمرکی تعلق می‌گیرد.

ماده ۱۵ قانون امور گمرکی: هرگاه ارزش عادلانه کالا بر اساس ماده ۱۴ قابل تعیین نباشد، ارزش آن بر اساس ارزش کالای مثل یا مشابه، یا روش معکوس (محاسبه بر مبنای قیمت فروش در بازار داخلی پس از کسر هزینه‌ها) تعیین می‌شود.

با توجه به اینکه بررسی اختلافات ارزش در گمرک نیازمند تخصص بالایی است، تیم حقوقی ایران ایمپکس اختلافات ارزش کالاهای شما را بر اساس مواد فوق الذکر در کمیسیون‌های رسیدگی به اختلافات گمرکی پیگیری می‌نماید.

📊 ۴. جدول سهمیه واردات و ضوابط سوخت یارانه‌ای شناورها

کارگروه جهت نظام‌مند کردن ناوگان ملوانی، سهمیه‌ها را بر اساس سابقه فعالیت و زمان ثبت شناور تفکیک کرده است:

1. شناورهای بند الف: شناورهای مشمول تصویب‌نامه شماره ت۵۳۷۶۳/۵۸۵۹هـ مورخ ۱۳۹۶/۰۵/۳۱ که تا پایان آذرماه ۱۴۰۳ حداقل یک سفر ملوانی تایید شده توسط ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز داشته‌اند، مجاز به استفاده از سهمیه‌ها و سوخت یارانه‌ای هستند.

2. شناورهای بند ب: شناورهای ثبت‌شده قبل از سال ۱۴۰۵ که در بند الف نبوده‌اند، برای اخذ سهمیه باید از دو شیوه زیر استفاده کنند (شناورهای ثبت‌شده از ابتدای ۱۴۰۵ به بعد کلاً غیرمشمول بوده و سوخت یارانه‌ای دریافت نمی‌کنند):

🚫 ۵. لیست کالاهای ممنوعه و تغییرات اقلام مجاز کولبری و ملوانی

یکی از مهم‌ترین بندهای این بخشنامه برای بازرگانان، اعمال ممنوعیت‌های جدید وارداتی به جهت حمایت از عمق داخلی‌سازی و کفایت تولیدات داخل است.

❌ ممنوعیت قطعی اقلام لوازم خانگی بزرگ

از تاریخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۱، واردات و ترخیص قطعی اقلام زیر در هر دو رویه کولبری و ملوانی ممنوع می‌باشد:

• یخچال و یخچال فریزر

• ماشین لباسشویی

• ماشین ظرفشویی

➕ اضافه شدن مواد اولیه صنعتی و محصولات فولادی

در راستای تامین کمبودهای بازار داخلی، اقلام زیر بر اساس درخواست واحدهای تولیدی به فهرست اقلام مجاز رویه ملوانی و کولبری اضافه شده است:

• محصولات پتروشیمی شامل:

  • PVC (پلی وینیل کلراید)

  • PET (پلی اتیلن ترفتالات)

  • PP (پلی پروپیلن)

• مقاطع و محصولات فولادی

💡 نکته بازرگانی: ترخیص این اقلام منوط به اخذ مجوزهای قانونی از معاونت‌های تخصصی صمت و سازمان غذا و دارو (برای اقلام بهداشتی و غذایی مشمول مکاتبه ۷۲۰۱۷۹۲) می‌باشد. جهت ثبت سفارش و اخذ مجوزهای ترخیص این اقلام، با کارشناسان ایران ایمپکس در ارتباط باشید.

📋 ۶. تایید وضعیت شناورهای متقاضی خاص

طبق مکاتبات ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، وضعیت شمولیت سه شناور خاص بررسی و تصمیم‌گیری شد:

• شماره ثبت ۱۱۸۸۴ (نامه /۰۴۲۰۳۸۴۵/ص مورخ ۱۴۰۴/۱۲/۰۲): موافقت مشروط به تایید فعال بودن توسط سازمان بنادر.

• شماره ثبت ۱۲۷۹۳ (نامه /۰۴۲۰۳۷۷۲/ص مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۲۷): موافقت مشروط به تایید فعال بودن توسط سازمان بنادر.

• شماره ثبت ۱۲۵۰۷ (نامه /۰۴۲۰۳۷۲۳/ص مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۲۵): موافقت مشروط به تایید فعال بودن توسط سازمان بنادر.

⏱️ ۷. مهلت‌های زمانی و نرخ توکیل در رویه کولبری

برای انقضای ثبت آماری و استفاده از سهمیه‌های کولبری، زمان‌بندی‌های دقیقی اعلام شده است تا از انباشت کالا جلوگیری شود:

• سهمیه ماه‌های آذر تا فروردین رویه کولبری: حداکثر تا پایان خرداد ماه قابل استفاده و ترخیص است.

• سهمیه ماهانه عادی: تا پایان ماه شمسی دوم پس از ماه توکیل سهمیه دارای اعتبار است.

• نرخ توکیل (حق وکالت) رویه کولبری: حداقل ۶ درصد تعیین گردیده است.

🗺️ ۸. جدول تفکیکی گمرکات و بازارچه‌های مرزی مجاز کشور

ترخیص کالا در رویه کولبری صرفاً در بازارچه‌ها و گمرکات مجاز تایید شده زیر امکان‌پذیر است:

• 💡 پیشنهاد در دست بررسی: درخواست استانداری کرمانشاه (مکاتبه ۶۱۷۵۳۳۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۷/۰۹) جهت افزودن دو شهرستان قصر شیرین و گیلانغرب به رویه کولبری، مشروط به رعایت سقف سهمیه استان، جهت تصویب نهایی به هیات وزیران ارسال شده است.

🛠️ خدمات تخصصی ایران ایمپکس در حوزه ترخیص کالا

بخشنامه جدید کارگروه ماده ۴، با سخت‌گیرانه کردن ضوابط توزین کالا، حذف سوخت یارانه‌ای برای لنج‌های جدید و ممنوعیت ترخیص لوازم خانگی بزرگ، مسیر بازرگانی مرزی را تخصصی‌تر از گذشته کرده است. در این شرایط، کوچک‌ترین اشتباه در اظهار ارزش یا عدم رعایت سهمیه‌ها بر اساس مواد ۱۴ و ۱۵ قانون امور گمرکی، می‌تواند منجر به توقیف کالا یا ابطال سفرهای بعدی شناور گردد.

مجموعه ایران ایمپکس به عنوان کارگزار رسمی گمرک، آمادگی دارد تا خدمات ذیل را به شما بازرگانان عزیز ارائه دهد:

• مشاوره تخصصی در زمینه نحوه ترخیص محصولات پتروشیمی (PVC, PET, PP) و فولاد از رویه ملوانی.

• حل اختلافات ارزش گمرکی در گمرکات مرزی بر اساس مواد ۱۴ و ۱۵ قانون امور گمرکی.

• انجام مراحل ثبت آماری و توکیل سهمیه کولبری مطابق با آخرین تمدیدهای زمانی بخشنامه.

جهت دریافت مشاوره فوری و بررسی پرونده‌های گمرکی خود، با وب‌سایت ایران ایمپکس در ارتباط باشید.