🚢 تحلیل تخصصی بخشنامه جدید تجارت مرزی؛ تحول در تعیین ارزش گمرکی کولبری و مقررات سخت‌گیرانه ملوانی (ته‌لنجی) ۱۴۰۵

ایجاد تعادل میان حمایت از معیشت مرزنشینان و حفظ انضباط مالی و اقتصادی کشور، همواره یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های حقوقی و اجرایی در نظام بازرگانی ایران بوده است. در همین راستا، دفتر تعیین ارزش گمرک جمهوری اسلامی ایران بخشنامه مهمی را به شماره ۱۴۰۵/۲۴۴۷۴۷ به تاریخ ۱۴۰۵/۰۲/۲۹ ابلاغ کرده است که تغییرات بنیادینی در نحوه رسیدگی به ارزش کالاهای وارداتی از طریق رویه‌های مرزنشینی (کولبری و ملوانی) ایجاد می‌کند. این بخشنامه پیرو مصوبات پانزدهمین جلسه کارگروه ماده ۴ قانون ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی صادر شده و تاثیر مستقیمی بر فعالیت بازرگانان، ملوانان، کولبران و شرکت‌های ترخیص کالا خواهد داشت.

ما در مجموعه ایران ایمپکس به عنوان مرجع تخصصی مشاوره بازرگانی و ترخیص کالا، در این مقاله به کالبدشکافی دقیق و حقوقی این بخشنامه، بررسی پیوست‌ها، تحلیل مواد قانونی مرتبط و پایش آخرین محدودیت‌های کالایی می‌پردازیم تا راهنمای جامعی را برای فعالان اقتصادی کشور فراهم کنیم.

📋 ابعاد حقوقی و اداری بخشنامه جدید (اردیبهشت ۱۴۰۵)

این دستورالعمل ملوانی و کولبری محصول یک فرآیند سلسله‌مراتبی میان سازمان توسعه تجارت ایران و گمرک جمهوری اسلامی ایران است. فرآیند ابلاغ این مصوبه بر اساس مستندات زیر شکل گرفته است:

۱. دعوت‌نامه رسمی: نامه شماره ۷۶۳۱۹۶۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۲/۱۲ جهت برگزاری پانزدهمین جلسه کارگروه ماده ۴.

۲. برگزاری جلسه: نشست کارگروه در تاریخ ۱۴۰۵/۰۲/۱۶ با دستور کار ۹ گانه (بررسی بودجه استان‌ها، واردات از جزایر، اصلاح حداقل ارزش کولبری، سهمیه ملوانی، تغییرات فهرست اقلام مجاز، تکالیف سازمان غذا و دارو، برخورد با معابر غیرمجاز و بیمه ملوانان).

۳. نامه رئیس سازمان توسعه تجارت: نامه شماره ۷۷۰۸۱۰۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۲/۲۱ محمدعلی دهقان دهنوی به وزیر صمت جهت توشیح و ابلاغ صورتجلسه.

۴. بخشنامه نهایی گمرک: ابلاغیه رسمی عبدالمجید دهقانیان (مدیرکل دفتر ارزش گمرک) در تاریخ ۱۴۰۵/۰۲/۲۹.

⚖️ تحول بزرگ در رویه کولبری؛ لغو حداقل ارزش و بازگشت به قانون امور گمرکی

مهم‌ترین بند این بخشنامه برای فعالان حوزه تجارت مرزی غربی و شرقی، لغو بند ۷ مصوبات دهمین جلسه کارگروه ماده ۴ است. تا پیش از این، ارزش‌گذاری کالاهای کولبری بر اساس فرمول‌ها یا حداقل‌های قیمتی مشخصی (خارج از ضوابط استاندارد گمرکی) صورت می‌گرفت که چالش‌های فراوانی را ایجاد می‌کرد.

بررسی رویه جدید ارزش‌گذاری کولبری

با ابلاغ این بخشنامه، تعیین ارزش و بررسی هرگونه اختلاف ارزش در رویه کولبری، تابع مطلق مواد ۱۴ و ۱۵ قانون امور گمرکی مصوب ۱۳۹۰ و آیین‌نامه اجرایی آن خواهد بود. کارگروه علت این تصمیم را پرداخت حق توکیل در این رویه و استقرار نظارت‌های دقیق گمرکی در بازارچه های مشمول یا گمرکات همجوار دارای زیرساخت عنوان کرده است.

مفاهیم و متن مواد ۱۴ و ۱۵ قانون امور گمرکی

برای درک بهتر این تحول، متن و مفهوم این مواد قانونی را مرور می‌کنیم:

💡 نکته کلیدی برای بازرگانان: با این تغییر، ترخیص‌کاران و تجار باید اسناد خرید واقعی و فاکتورهای معتبر را در سامانه جامع امور گمرکی (EPL) ارائه دهند. متخصصان ایران ایمپکس آمادگی دارند تا در تنظیم اظهارنامه‌های ارزش‌گذاری کولبری بر اساس مواد ۱۴ و ۱۵، مشاوره‌های تخصصی را به شما ارائه دهند تا از بروز جریمه‌های کسر دریافتی جلوگیری شود.

🌊 مقررات جدید رویه ملوانی (ته‌لنجی)؛ سهمیه‌ها و محدودیت‌های سال دوم

برخلاف رویه کولبری، بخشنامه صراحتاً تاکید کرده است که در رویه ملوانی (تجارت مرزی جنوب)، دستورالعمل شماره ۱۴۳۳۸۹۸ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۲۶ کماکان معتبر است و مرجع ذی‌صلاح برای رسیدگی به اختلافات ارزش، صرفاً خود کارگروه ماده ۴ است.

اصلاح مقررات سفر و ظرفیت شناورها (اصلاح بند ۵ مصوبه جلسه سیزدهم)

به دلیل مشکلات به وجود آمده در واردات ملوانی از مبدا کشور امارات، تسهیلات و در عین حال سخت‌گیری‌های جدیدی برای سال دوم اجرای قانون وضع شده است:

• تعداد سفر و شرط ظرفیت: کلیه شناورهای مشمول می‌توانند ۲ سفر در سال دوم انجام دهند؛ مشروط بر اینکه در هر سفر حداقل ۱۰۰ درصد ظرفیت ناخالص (GT) شناور، کالا اظهار و روی باسکول توزین شود. در صورت عدم رعایت این شرط، سفر بعدی ملغی خواهد شد.

• تنوع‌بخشی به مبادی ورودی: امکان صدور اجازه حرکت دریایی (PC) ملوانی از مبدا کشورهای عمان، عراق، پاکستان و جزیره قشم فراهم شده است.

الزامات و تعهدات محضری مالکان شناورها برای تغییر مبدا

مالکان لنج‌ها باید به اداره کل صمت استان تعهد محضری با شروط زیر ارائه دهند:

۱. موجود بودن کالا معادل ظرفیت ناخالص (GT) در بندر مبدا (مانند عمان یا عراق).

۲. الزام به واردات اقلام اساسی: حداقل ۴۰ درصد از ظرفیت ناخالص شناور در هر سفر باید به واردات اقلام اساسی و ضروری موضوع تصویب‌نامه هیات وزیران (شماره ۱۴۵۴۲۲ت/۵۶۵۰۰۶ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۰۱) تخصیص یابد.

۳. ضمانت سوخت: ارائه ضمانت‌نامه بانکی به میزان مابه‌التفاوت هزینه سوخت یارانه‌ای و آزاد (یا دریافت سوخت آزاد و استرداد مابه‌التفاوت پس از ترخیص قانونی کالا).

۴. مهلت خروج: خروج شناور از بندر حداکثر ۵ روز پس از صدور اجازه حرکت (PC).

تبصره‌های حمایتی و استثنائات ناشی از جنگ

• تبصره ۳ (شرایط جنگی امارات): شناورهایی که به دلیل شرایط جنگی پس از رسیدن به بنادر امارات امکان واردات کالا را نداشته‌اند، از جریمه‌های ماده ۹ آیین‌نامه اجرایی و الزام واردات ۱۰۰ درصدی معاف هستند.

• تبصره ۴ (خسارت‌دیدگان جنگ رمضان): مالکان شناورهای مشمولی که لنج آن‌ها در “جنگ رمضان” منهدم شده یا آسیب غیرقابل تعمیر دیده است، می‌توانند با تایید استانداری و سازمان بنادر، یک لنج غیرمشمول را جایگزین کنند؛ مشروط بر اینکه ظرفیت لنج جدید بیش از ۱۰ درصد لنج حادثه‌دیده نباشد.

🚫 ممنوعیت‌های جدید و اقلام اضافه شده به لیست مجاز (از تیر ۱۴۰۵)

تصمیمات کارگروه در خصوص حذف و اضافه کالاها نشان‌دهنده استراتژی حمایت از تولید داخل و مدیریت کمبودهای بازار است:

۱. ممنوعیت قطعی واردات لوازم خانگی بزرگ (از ۱۴۰۵/۰۴/۰۱)

به دلیل عمق داخلی‌سازی و کفایت تولید در کشور، واردات و ترخیص اقلام زیر در هر دو رویه کولبری و ملوانی از ابتدای تیرماه ۱۴۰۵ ممنوع است:

• 📺 یخچال و یخچال فریزر

• 🧺 ماشین لباسشویی

• 🍽️ ماشین ظرفشویی

• توجه: کارگروه ظرف ۳ ماه تامین بازار داخلی را بررسی کرده و در خصوص تداوم یا بازنگری این ممنوعیت تصمیم می‌گیرد.

۲. اقلام افزوده شده به لیست مجاز (صنایع پتروشیمی و فولاد)

به درخواست واحدهای تولیدی و به دلیل کمبود بازار داخلی، اقلام زیر به فهرست اقلام مجاز رویه ملوانی و کولبری اضافه شده‌اند (ترخیص منوط به اخذ مجوزهای مربوطه است):

نکته: بر اساس بخشنامه، تعرفه مجاز و دقیق این اقلام توسط سازمان توسعه تجارت با همکاری معاونت‌های تخصصی ابلاغ خواهد شد. جهت استعلام آخرین کد رهگیری و کدهای تعرفه این اقلام می‌توانید با مشاوران ایران ایمپکس تماس بگیرید.

📊 جدول سهمیه‌بندی شناورهای غیرمشمول (ثبت شده قبل از ۱۴۰۵)

شناورهای موجود که ثبت آن‌ها قبل از سال ۱۴۰۵ بوده اما مشمول رویه ملوانی نبوده‌اند، طبق جدول زیر و به شرط ابطال گواهی (قول) لنج‌های فعال سابق یا انجام سفر بدون سوخت یارانه‌ای، می‌توانند سهمیه دریافت کنند. شناورهای جدید که از ابتدای ۱۴۰۵ ثبت یا ساخته می‌شوند، مطلقاً مشمول رویه ملوانی و سوخت یارانه‌ای نخواهند بود.

🗓️ زمان‌بندی و مقررات اعتباری سهمیه کولبری

کارگروه ماده ۴ مواعد زمانی مشخصی را برای استفاده از سهمیه‌های ثبت آماری کولبری به شرح زیر تصویب کرده است:

• سهمیه ماه‌های آذر تا فروردین: حداکثر تا پایان خرداد ماه قابل استفاده است.

• سهمیه ماهانه عادی: تا پایان ماه شمسی دوم پس از ماه توکیل سهمیه معتبر است و پس از آن منقضی می‌شود.

• نرخ توکیل رویه کولبری: حداقل ۶ درصد تعیین شده است.

🗺️ جغرافیا و شبکه بازارچه‌های مرزی مجاز کشور

ترخیص کالا در رویه کولبری صرفاً در بازارچه‌ها و گمرکات همجوار تایید شده زیر امکان‌پذیر است:

توسعه جغرافیایی آینده: کارگروه موافقت کرده است که درخواست استانداری کرمانشاه مبنی بر الحاق دو شهرستان قصر شیرین و گیلانغرب به این رویه، مشروط به رعایت سقف سهمیه استان، جهت تصویب نهایی به هیات وزیران ارسال شود.

🤝 ترخیص ایمن و قانونی کالا با خدمات ایران ایمپکس

پیچیدگی‌های حقوقی بازرگانی مرزی، تغییرات مداوم سهمیه‌ها در سامانه جامع تجارت و الزامات جدید تعیین ارزش بر اساس مواد ۱۴ و ۱۵ قانون امور گمرکی، نیازمند حضور یک مشاور امین و مجرب در کنار شماست.

مجموعه ایران ایمپکس با سال‌ها تجربه در امور گمرکی، ترخیص کالا، ثبت سفارش و حل اختلافات مالی گمرکی، آماده ارائه‌ خدمات ذیل در راستای این بخشنامه جدید است:

• 🔍 مشاوره ارزش‌گذاری دقیق: بررسی فاکتورها و اسناد تجاری جهت انطباق کامل با رویه جدید کولبری (مواد ۱۴ و ۱۵ قانون امور گمرکی).

• 🚢 مدیریت فرآیند ترخیص ملوانی: راهنمایی مالکان شناورها در خصوص تعهدات محضری، تاییدیه ظرفیت ناخالص (GT) و ثبت پته‌های گمرکی در سامانه جامع.

• 📋 اخذ مجوزهای قانونی: پیگیری و اخذ مجوزهای سازمان غذا و دارو و صمت برای اقلام پتروشیمی و فولادی تازه اضافه شده به لیست.

اگر در خصوص این بخشنامه، زمان‌بندی سهمیه‌ها یا نحوه ترخیص کالای خود سوالی دارید، همین امروز با کارشناسان ایران ایمپکس تماس بگیرید.