راهنمای جامع قانون تجارت مرزی (کولبری و ملوانی): صفر تا صد قوانین، سهمیه‌ها و رویه‌های گمرکی

تجارت مرزی، شامل رویه‌های دیرینه‌ای چون کولبری و ملوانی (ته لنجی)، همواره بخش جدایی‌ناپذیر اقتصاد و معیشت میلیون‌ها نفر از ساکنان مناطق مرزی ایران بوده است. دولت در راستای ساماندهی، شفاف‌سازی و حمایت از این مرزنشینان، "قانون ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی و ایجاد اشتغال پایدار مرزنشینان" را به همراه آیین‌نامه اجرایی جامع آن (به شماره ۱۷۰۴۴۹/ت۶۲۸۹۹هـ) به تصویب رسانده است. این قانون، جایگزین تمام مصوبات پراکنده قبلی شده و یک چهارچوب واحد و مشخص برای این نوع از تجارت ایجاد می‌کند.

درک دقیق این قوانین برای تمامی فعالان اقتصادی، از مرزنشینان و تعاونی‌های محلی گرفته تا تجاری که با این بازارها در ارتباط هستند، حیاتی است. ایران ایمپکس به عنوان مرجع تخصصی شما در امور بازرگانی، در این مقاله به تشریح کامل جزئیات این قانون مهم می‌پردازد.

چه کسانی مشمول قانون تجارت مرزی می‌شوند؟

قانون به دقت تعریف می‌کند که چه کسانی می‌توانند از مزایای تجارت مرزی بهره‌مند شوند:

• کولبر (Koolbar): صرفاً ساکنان شهرستان‌های مرزی در استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی که حداقل سه سال سابقه سکونت مستمر در این مناطق را داشته باشند، به عنوان کولبر شناخته می‌شوند. اولویت با سرپرستان خانوار فاقد شغل و افراد دارای سابقه کولبری است.
• کارگزار کولبر: شرکت‌های تعاونی مرزنشینان یا دارندگان کارت بازرگانی و پیله‌وری می‌توانند به عنوان کارگزار، امور مربوط به واردات سهمیه کولبران را انجام دهند. نرخ کارمزد این کارگزاران توسط یک کارگروه ملی تعیین می‌شود تا از حقوق کولبران محافظت گردد.
• شناورهای مشمول (در رویه ملوانی): شناورهای سنتی و فلزی (لنج) با ظرفیت ناخالص کمتر از ۵۰۰ تن که دارای گواهینامه‌های فنی و ایمنی معتبر از سازمان بنادر و دریانوردی باشند، می‌توانند در این طرح فعالیت کنند.
• اشخاص مشمول: علاوه بر موارد فوق، مالکان شناورها، صاحبان کالا و واحدهای تولیدی و صنفی مستقر در استان‌های مرزی نیز می‌توانند تحت شرایطی خاص، در این رویه مشارکت داشته باشند.

سهمیه‌ها و سقف واردات چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این قانون، تعیین سقف کلان برای واردات از طریق این رویه‌ها است:

• سقف رویه ملوانی: سالانه حداکثر ۷ درصد از ارزش کل واردات تجاری کشور در سال قبل.
• سقف رویه کولبری: سالانه حداکثر ۳ درصد از ارزش کل واردات تجاری کشور در سال قبل.

توزیع این سهمیه کلان بین استان‌ها، شهرستان‌ها و افراد مشمول، توسط یک کارگروه ملی تعیین و ابلاغ می‌شود.

محدودیت‌های جغرافیایی و گمرکی

این نوع تجارت صرفاً در مناطق مشخصی مجاز است:

• کولبری: واردات کالا تنها از طریق مرزها و بازارچه‌های مصوب در شهرستان‌های مشخص شده در ۵ استان مذکور مجاز است. استقرار گمرک و زیرساخت‌های لازم در این بازارچه‌ها برای شروع فعالیت الزامی است.
• ملوانی: ورود و ترخیص کالا تنها در بنادر مشخصی از استان‌های بوشهر، خوزستان و هرمزگان امکان‌پذیر است. فهرست کامل این ۲۸ بندر در پیوست آیین‌نامه ذکر شده است.

کالاهایی که خارج از فهرست کالاهای مجاز یا مازاد بر سهمیه تعیین شده وارد شوند، مشمول مقررات عمومی صادرات و واردات و قوانین مبارزه با قاچاق کالا و ارز خواهند شد.

مهم‌ترین نکات گمرکی و مالیاتی

• کاهش تدریجی معافیت‌ها: یک نکته بسیار کلیدی در این قانون، کاهش پلکانی معافیت سود بازرگانی است. از سال دوم اجرای قانون، سالانه بین ۱۰ تا ۳۰ درصد از میزان معافیت سود بازرگانی این کالاها کاسته خواهد شد. این امر به معنای افزایش تدریجی هزینه‌های گمرکی در سال‌های آتی است.
• الزامات گمرکی: واردات کالا تحت این رویه‌ها همچنان نیازمند انجام تشریفات گمرکی از جمله ثبت آماری، اخذ شناسه کالا و شناسه رهگیری است.
• اصلاحیه جدید: اخیراً طی تصویب‌نامه شماره ۱۷۸۷/ت۶۳۹۵۸هـ، فرآیند تصمیم‌گیری در کارگروه ملی این قانون رسمی‌تر شده و نیازمند رأی "اکثریت وزیران عضو" است. این امر به تصمیمات ثبات و اعتبار حقوقی بیشتری می‌بخشد.

نتیجه‌گیری

قانون ساماندهی تجارت مرزی، یک تحول بنیادین برای رسمی کردن و نظارت بر معیشت مرزنشینان است. این قانون ضمن ایجاد فرصت، چهارچوب‌های مشخص، سهمیه‌های محدود و قوانین سخت‌گیرانه‌ای را نیز وضع کرده است. موفقیت در این عرصه، چه برای مرزنشینان و چه برای شرکای تجاری آن‌ها، نیازمند تسلط کامل بر این مقررات پیچیده است.

مجموعه ایران ایمپکس با تحلیل دقیق آخرین قوانین و آیین‌نامه‌ها، آماده ارائه خدمات مشاوره و اجرایی در کلیه امور واردات، صادرات و ترخیص کالا است تا به شما در پیمودن این مسیر قانونی جدید، با اطمینان و آگاهی کامل، کمک نماید.