⚖️ تحلیل جامع دستورالعمل جدید پیشگیری و مقابله با قاچاق سوخت؛ الزامات جدید برای ناوگان تجاری و گمرکات

ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز در جلسه شماره 136 خود، به استناد ماده 3 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، تکالیف سنگین و زنجیره‌ای را برای وزارت نفت، گمرک، فراجا، سازمان راهداری و سایر دستگاه‌های متولی تصویب کرده است. این مصوبه که با هدف مسدودسازی گلوگاه‌های عرضه خارج از شبکه فرآورده‌های نفتی یارانه‌ای تدوین شده، سیستم‌های نظارتی هوشمند را از مبادی تولید و پالایشگاه‌ها تا آخرین نقطه مصرف و مرزهای خروجی کشور مستقر خواهد کرد.

بخش بازرگانی و ترخیص کالا در ایران ایمپکس با بررسی دقیق این سند، ابعاد فنی، حقوقی و لجستیکی این نظام نظارتی جدید را جهت آگاهی بازرگانان و شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی تحلیل می‌کند.

🔍 هوشمندسازی زنجیره توزیع فرآورده‌های نفتی؛ تکالیف شرکت ملی پالایش و پخش

ماده 1 این دستورالعمل، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران را مکلف به اجرای پروژه‌های فنی گسترده در سه بازه زمانی 9، 18 و 36 ماهه کرده است:

1. اقدامات کوتاه‌مدت (ظرف 9 ماه):

• تجهیز کلیه نفتکش‌های جاده‌ای: تمام نفتکش‌های تحت پیمان باید به ردیاب ماهواره‌ای و پلمب هوشمند مجهز شوند. اولویت اجرای این طرح با استان‌های مرزی و حساس سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان است.

• سامانه دیسپچینگ و اسکادا: راه‌اندازی سامانه دیسپچینگ انبارهای نفت برای مخازن مجهز به تجهیزات LG-TG و استقرار سامانه اسکادا (SCADA) جهت پایش خطوط لوله انتقال فرآورده‌های نفتی.

2. اقدامات میان‌مدت (ظرف 18 ماه):

• تجهیز کلیه مخازن باقی‌مانده به سیستم‌های سنجش سطح و دما (LG-TG).

• نصب تجهیزات میترینگ (دستگاه‌های دقیق اندازه‌گیری حجم و دبی) در بازوهای بارگیری انبارهای نفت و خطوط انتقال سوخت به نیروگاه‌ها.

• تجهیز مخازن جایگاه‌های سوخت به ابزارهای LG-TG با اولویت استان‌های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان (سالیانه 1000 عدد ترمینال).

3. اقدامات بلندمدت (ظرف 36 ماه):

• نصب تجهیزات میتر در مسیر خطوط ورودی نفت خام به پالایشگاه‌ها و خطوط خروجی فرآورده‌ها.

• تجهیز اسکله‌های صادراتی و وارداتی فرآورده‌های نفتی به سیستم‌های پیشرفته میترینگ جهت کنترل دقیق حجم محموله‌های تجاری.

طبق تبصره 1 این ماده، تمام داده‌های حاصل از این سامانه‌ها (مانند سامانه سدف و سامانه هوشمند سوخت) باید به صورت برخط و الکترونیکی به سامانه شناسایی و مبارزه با کالای قاچاق ارسال شود. کارشناسان ایران ایمپکس معتقدند این حجم از شفافیت ساختاری، ضریب تخلفات مبادلات داخلی را به حداقل ممکن خواهد رساند.

🚛 سهمیه‌بندی بر اساس پیمایش واقعی و تکالیف فراجا و سازمان راهداری

تطابق سهمیه سوخت با عملکرد واقعی ناوگان، بخش مهمی از این دستورالعمل است. بر اساس مواد 3، 4، 5 و 6:

• اشتراک‌گذاری برخط اطلاعات ناوگان: فاوا فراجا موظف است اطلاعات پایه وسایل نقلیه نفت‌گازسوز (شامل VIN، VID، پلاک، سن، ظرفیت و مشخصات مالک) را به صورت رایگان و برخط (Push) به سامانه جامع پیمایش سازمان راهداری ارسال کند.

• قطع فوری سهمیه ناوگان توقیفی: فراجا مکلف است داده‌های خودروها و موتورسیکلت‌های بنزینی و گازسوز توقیفی را به صورت برخط به شرکت ملی پخش ارسال کند تا سهمیه سوخت آن‌ها در مدت توقیف فوراً قطع شود.

• حذف مستندات صوری حمل‌ونقل: سازمان راهداری مکلف به ارتقای سامانه جامع پیمایش جهت کشف تخلفات، نظارت بر تاییدیه بارنامه توسط مالک بار، ثبت کد ملی مسافران برون‌شهری و ثبت سیستمی زمان دقیق شروع و پایان سفر است. همچنین پیمایش‌های همزمان و صوری در بارنامه، راهنامه و باربرگ حذف خواهند شد.

⚡ مدیریت سوخت نیروگاهی و صنایع تجاری

نیروگاه‌های حرارتی و واحدهای صنعتی همواره از مصرف‌کنندگان عمده فرآورده‌های سوختی یارانه‌ای بوده‌اند. ماده 9 و 10 این مصوبه تکالیف سختی را بر عهده شرکت مادر تخصصی تولید نیروی برق حرارتی قرار داده است:

• اتصال پلاک‌خوان و باسکول بدون دخالت کاربر: در 25 نیروگاه منتخب اعلامی، ورود نفتکش‌ها باید توسط دوربین‌های پلاک‌خوان و سیستم توزین باسکول به صورت کاملاً اتوماتیک و بدون دخالت نیروی انسانی ثبت و به سامانه ارسال و رسید نیروگاهی متصل شود (تسری به سایر نیروگاه‌ها ظرف 9 ماه).

• نصب جریان‌سنج (Flow Meter): نصب فلومتر در مسیر رفت و برگشت جریان سوخت به محفظه احتراق و راه‌اندازی سامانه دیسپچینگ مخازن نیروگاهی ظرف 6 ماه.

همچنین وزارت جهاد کشاورزی (برای گلخانه‌ها و مصارف کشاورزی)، وزارت صمت (برای معادن، صنایع عمومی و ماشین‌آلات راهسازی غیرپروژه‌ای) و سازمان بنادر و شیلات (برای شناورهای صیادی و باربری بر اساس فرمول FAO) مکلف به احصای الگوهای دقیق مصرف سوخت و ارسال سیستمی داده‌ها به سامانه سدف شده‌اند. طبق تبصره ماده 15، وزارت صمت موظف است ظرف 3 ماه کلیه ماشین‌آلات راهسازی غیرپروژه‌ای را تسجیل نموده و به آن‌ها کد یکتای غیرقابل جعل و واجد قابلیت رصدپذیری اختصاص دهد.

🏁 الزامات جدید مرزی؛ گمرک و اجرای طرح "باک پر"

مهم‌ترین بخش این دستورالعمل برای شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی و ترخیص‌کاران، ماده 22 است.

ماده 22 دستورالعمل: گمرک جمهوری اسلامی ایران مکلف است ظرف مدت سه ماه از ابلاغ این مصوبه، با رعایت قوانین و مقررات به ناوگانی اجازه خروج از مرزهای رسمی کشور را بدهد که فرآیندهای اجرایی طرح باک پر از سوی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی مستقر در پایانه اجرایی شده باشد. صدور پته خروج از سوی گمرک برای کلیه ناوگان منوط به دریافت سیستمی رسید سوخت از شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی و اعمال آن در سامانه توسط گمرک خروجی است.

این ماده قانونی صراحتاً فرآیند تشریفات خروج مرزی را دگرگون می‌کند:

1. ناوگان خروجی باید مابه‌التفاوت نرخ سوخت را بر اساس طرح باک پر پرداخت نمایند.

2. رسید سوخت متناسب با مبلغ اخذ شده به صورت سیستمی و خودکار از طرف شرکت ملی پخش به گمرک ارسال می‌شود.

3. گمرک خروجی حق صدور پته خروج دستی یا خارج از سیستم را ندارد و همه چیز منوط به تاییدیه سیستمی برخط است.

علاوه بر این، طبق ماده 23، بانک مرکزی مکلف به ایجاد شعب ارزی در مناطق مجری طرح باک پر شده است تا روند تصفیه حساب‌های مالی روان‌سازی شود. همچنین بر اساس ماده 21، سی درصد از درآمدهای حاصل از اجرای طرح باک پر جهت تقویت و توسعه زیرساخت‌های پیشگیری و مقابله با قاچاق فرآورده‌های نفتی در اختیار ستاد قرار خواهد گرفت.

🛠️ خدمات مدیریت لجستیک و ترخیص کالا در ایران ایمپکس

با توجه به سخت‌گیرانه‌تر شدن ضوابط خروج ناوگان از مرزها و اتصال زنجیره‌ای سامانه‌های راهداری، گمرک و شرکت پخش، هرگونه مغایرت در بارنامه‌ها، ظرفیت ناوگان و یا عدم هماهنگی در پایانه های مرزی می‌تواند منجر به توقف طولانی‌مدت کامیون‌ها و جریمه‌های سنگین قاچاق سوخت شود.

مجموعه ایران ایمپکس با بهره‌گیری از کارشناسان مجرب گمرکی و تسلط بر آخرین بخشنامه‌های اجرایی و مرزی، آماده ارائه خدمات مشاوره، تنظیم صحیح اسناد حمل و ترخیص کالاهای تجاری شما در کوتاه‌ترین زمان ممکن است. برای جریان روان زنجیره تامین خود و عبور بدون دغدغه از پایانه‌های مرزی کشور، می‌توانید به تخصص و همراهی ایران ایمپکس اتکا کنید.