این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازمالاجرا میباشد. بازرگانان و ترخیصکاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
تحول بزرگ در تشریفات گمرکی ایران؛ تحلیل جامع شیوهنامه حمل یکسره و تسهیل صادرات، واردات و ترانزیت (شماره 1405/1223254) 🚛📦
در گامی راهبردی برای پیادهسازی شعار کلیدی «مرز محل عبور است، نه توقف» و در راستای اجرای جزءهای 3 و 4 بند «الف» ماده 57 قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت، رئیس کل گمرک جمهوری اسلامی ایران شیوهنامه اجرایی شماره 1405/1223254 مورخ 1405/08/20 را ابلاغ کرد. این بخشنامه که مستند به تصویبنامه شماره 81933 ستاد ملی گذر (ابلاغی رئیسجمهور) تدوین شده است، قواعد بازی را در سه رویه اصلی صادرات، واردات و ترانزیت دستخوش تغییرات بنیادین میکند.
در این مقاله تخصصی از ایران ایمپکس، تمامی ابعاد این شیوهنامه، قوانین بالادستی و پیوستهای اجرایی آن را برای صادرکنندگان، واردکنندگان، ترخیصکاران و شرکتهای حملونقل بینالمللی واکاوی میکنیم.
1. تحولات رویه صادرات؛ ممنوعیت اظهار در مرزهای زمینی و تمرکز بر گمرکات داخلی
مهمترین تغییر در بخش صادرات، تفکیک کامل میان «محل انجام تشریفات گمرکی» و «نقطه خروج فیزیکی کالا» است.
ممنوعیت پذیرش اظهارنامه صادراتی در مرزهای زمینی
- مرز صرفاً محل عبور است: بر اساس ماده 5 مصوبه ستاد ملی گذر، از این پس پذیرش اظهارنامه صدور قطعی در گمرکات مرزی زمینی ممنوع است. صادرکنندگان محمولههای زمینی مکلفند تشریفات گمرکی خود را در گمرکات داخلی مبدأ انجام دهند.
- استثنائات استانی و مناطق آزاد: به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، گمرکات استانهای ایلام و گلستان و همچنین گمرکات مستقر در مناطق آزاد تجاری-صنعتی و ویژه اقتصادی مجازند اظهارنامه صادراتی کالاهای تولیدشده در همان استان یا متعلق به دارندگان کارت بازرگانی صادره از اتاق بازرگانی یا تعاون همان استان را (حتی اگر مرز خروج متفاوت باشد) پذیرش کنند.
- الزام پلمب و مدیریت خطر: گمرکات داخلی مسئولیت کامل ارزیابی، نمونهبرداری آزمایشگاه، وصول عوارض صادراتی و اخذ مجوزهای قانونی را بر عهده دارند. طبق ماده 117 آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی، محمولههای ارزیابیشده باید حتماً با حاملهای واجد شرایط پلمب ارسال شوند (مگر آنکه ماهیت کالا امکان پلمب نداشته باشد). گمرکات مرز خروج نیز صرفاً از طریق دوربینهای پلاکخوان، باسکول و دستگاههای ایکسری (آشکارساز) کنترل نهایی خروج را انجام میدهند.
- لغو بخشنامه سال 1396: با ابلاغ این شیوهنامه، بخشنامه قدیمی شماره 96/1227208 مورخ 1396/11/07 به طور کامل ملغی گردید. ضمناً رویه فعلی ترانشیپمنت محمولههای صادراتی در مرزهای مشترک تا تعیین تکلیف مذاکرات دیپلماتیک کماکان پابرجاست.
2. تسهیلات بیسابقه در رویه واردات؛ رفع موانع ثبت سفارش و مغایرتها
بخش دوم این شیوهنامه گرههای حقوقی و اجرایی متعددی را که سالها موجب رسوب کالا در بنادر و گمرکات میشد، باز کرده است:
- لغو قاعده تقدم ثبت سفارش بر بارنامه: بر اساس تبصره 4 ماده 2 مصوبه ستاد ملی گذر، اگر کالای وارده به اماکن گمرکی، مناطق آزاد یا ویژه دارای تخصیص ارز باشد، دیگر نیازی نیست تاریخ ثبت سفارش یا ثبت آماری مقدم بر تاریخ صدور بارنامه، تخلیه یا قبض انبار باشد.
- رفع مانع مغایرت اطلاعات با ثبت سفارش: مطابق ماده 3 مصوبه، وجود مغایرت در سال ساخت، کشور سازنده، ارزش، گمرک مقصد و مرز ورود میان اسناد کالا و ثبت سفارش، مانع ترخیص نخواهد شد؛ مشروط بر اینکه:
- محدودیتهای زمانی سال ساخت و سقف حجم مجاز قانونی رعایت شده باشد.
- کالا در زمره کالاهای ممنوعه یا مشمول قاچاق نباشد.
- این مغایرت تعهدی برای بانک مرکزی جهت تأمین ارز مازاد ایجاد نکند.
- ضربالاجل 7 روزه برای کالاهای سلامتمحور: در صورتی که کالای وارداتی دارای مغایرت در سال ساخت، ارزش یا کشور سازنده، مشمول مجوز وزارت بهداشت باشد، ترخیص آن منوط به تأیید این وزارتخانه حداکثر ظرف 7 روز از زمان اظهار است. همچنین ترخیص قطعی کالاهای دارای مصرف مستقیم انسانی، دامی، دارویی و بهداشتی همچنان تابع ضوابط فنی و بهداشتی مربوطه خواهد بود.
3. جهش عملیاتی در رویه ترانزیت (عبور داخلی و خارجی)
در راستای دستیابی به هدف 40 میلیون تن ترانزیت سالانه در سند برنامه ملی گذر و آییننامه اجرایی بند «پ» ماده 58 قانون برنامه هفتم، قواعد ترانزیت نیز به شدت روان سازی شده است:
الف) پذیرش ترانزیت شخصی و اداری و محدودیت 2 ساعته توقف در مرز
- گمرکات اجرایی مکلفند درخواست تجار، تولیدکنندگان، شرکتهای حمل بینالمللی و دستگاههای اجرایی را برای ترانزیت شخصی و اداری از مبادی ورودی مجاز به گمرک مقصد بپذیرند تا تشریفات کامل در مقصد انجام شود. در ترانزیت اداری، ارسال کالا بدون نیاز به اخذ مجوز (موضوع بخشنامه 1404/1876486 و ظرفیت ماده 60 قانون امور گمرکی) انجام میشود.
- سقف 2 ساعته قرنطینه: توقف محمولههای ترانزیتی در مرزهای ورودی صرفاً برای نمونهبرداری قرنطینه دامی و گیاهی و حداکثر به مدت 2 ساعت مجاز است. در صورت ارجاع اظهارنامه به سازمان همجوار، اگر مجوز ظرف 2 ساعت صادر نشود، گمرک موظف است بدون معطلی ادامه تشریفات ترانزیت را انجام دهد.
ب) ترانزیت بدون ثبت سفارش و ترانزیت خودرو به مناطق آزاد
- مستند به مصوبه شماره 03/201256/ص ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، ترانزیت خارجی محمولههای عبوری به مقصد مناطق آزاد و ویژه نیازی به ارائه مجوز ثبت سفارش ندارد.
- مهم برای واردکنندگان خودرو: ترانزیت خودرو سواری به مقصد مناطق آزاد بدون ثبت سفارش و ثبت آماری مجاز است؛ اما ارسال کالاهای مشمول قانون خودرو به مناطق ویژه اقتصادی همچنان مستلزم ارائه ثبت سفارش و رعایت شرط سال ساخت است.
ج) تمدید اعتبار تعیین ماهیت، حمل ترکیبی و انبارهای اختصاصی
- تمدید اعتبار سوابق آزمایشگاهی: برای جلوگیری از نمونهبرداریهای مکرر، اعتبار سابقه عینی تعیین ماهیت در رویه عبور داخلی به 6 ماه (بخشنامه 1405/299204) و در رویه ترانزیت خارجی به 9 ماه (بخشنامه 1404/1632091) افزایش یافته است (بهاستثنای مشتقات نفتی فله و محفظههای بالای 50 لیتر).
- ضوابط حمل ترکیبی و انبار اختصاصی: در صورت تغییر وسیله حمل در میانه مسیر، اجرای «راهنمای عملیات حمل ترکیبی در سامانه EPL» (بخشنامه 1405/330891 و 1405/259455) از طریق گزینه «ترانشیپ خارجی» و دریافت سریال ترانشیپ در گمرک میانی الزامی است. همچنین ارسال کالا به انبارهای اختصاصی تحت نظارت گمرکات همجوار مناطق آزاد و ویژه، تابع دستورالعمل سهمرحلهای شماره 1405/471172 در سامانه EPL است.
4. ضمانت اجرا و نظارتهای جدید در پایانههای مرزی
تصویبنامه 81933 ستاد ملی گذر برای جلوگیری از سلیقهمحوری و ایستایی در مرزها، تکالیف سختگیرانهای را برای سایر نهادها تعیین کرده است:
* کنترل کامیونها توسط فراجا: بازرسی کامیونهای ورودی توسط یگان فراجا در محوطه گمرکی در موارد ظن قوی، صرفاً با حضور نماینده گمرک مجاز است و فک پلمب کامیونهای ترانزیتی در طول مسیر (جز در موارد ظن قوی) ممنوع میباشد.
* خروج جایگاههای سوخت و افراد متفرقه: شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی مکلف شده ظرف یک سال جایگاههای عرضه خردهفروشی سوخت را به خارج از پایانههای مرزی منتقل کند و گمرک موظف به جلوگیری از تردد افراد متفرقه در پایانههاست.
* برخورد اداری با تأخیر: هرگونه تخطی کارکنان و مسئولان از بازههای زمانی مصوب (مانند سقف 2 ساعته در مرز یا مهلتهای صدور مجوز)، تخلف اداری محسوب شده و توسط دبیرخانه ستاد ملی گذر پیگیری میشود.
جمعبندی و توصیه اجرایی برای فعالان تجاری
ابلاغ شیوهنامه 1405/1223254 نقطه عطفی در کاهش هزینههای دموراژ، انبارداری و زمان ترخیص کالا در کشور است. صادرکنندگان باید از این پس برنامهریزی لجستیکی خود را برای اظهار کالا در گمرکات داخلی مبدأ (به جز استثنائات ایلام، گلستان و مناطق آزاد/ویژه) تنظیم کنند. از سوی دیگر، واردکنندگان و ترخیصکاران میتوانند با تکیه بر بندهای حمایتی این دستورالعمل، پروندههای متوقفشده ناشی از مغایرت ثبت سفارش یا تأخر تاریخ ثبت سفارش بر بارنامه (در صورت داشتن تخصیص ارز) را سریعتر تعیین تکلیف نمایند.
برای دسترسی به متن کامل بخشنامهها، استعلام تعرفه و دریافت مشاورههای تخصصی ترخیص کالا، همواره میتوانید از ابزارهای هوشمند و آرشیو قوانین در وبسایت ایران ایمپکس استفاده کنید.