این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازم‌الاجرا می‌باشد. بازرگانان و ترخیص‌کاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
🌿 شرطی شدن مجوز سازمان حفاظت محیط زیست برای 9 ردیف تعرفه؛ بررسی کامل بخشنامه 1405/1078746 گمرک
یکی از چالش‌های همیشگی واردکنندگان مواد اولیه شیمیایی، معدنی، فلزی و سلولزی در فرآیند ثبت سفارش و ترخیص کالا، مواجهه با استعلام‌های سیستمی و اخذ مجوزهای فنی از سازمان‌های همجوار برای کالاهای «نو و دست اول» است. در بسیاری از موارد، یک کد تعرفه گمرکی (HS Code) به طور همزمان می‌تواند شامل کالای نو و یا پسماندهای صنعتی مشمول کنوانسیون‌های بین‌المللی باشد.
در همین راستا، گمرک جمهوری اسلامی ایران با صدور بخشنامه شماره 1405/1078746 مورخ 1405/07/27، مصوبه مهم سازمان توسعه تجارت ایران و سازمان حفاظت محیط زیست را ابلاغ کرده است که به موجب آن، فرآیند اخذ مجوز محیط زیست برای فهرستی از کد تعرفه‌های پرکاربرد اصلاح و تسهیل شده است. در این مقاله تخصصی از ایران ایمپکس، به کالبدشکافی دقیق این بخشنامه، جدول تعرفه‌های مشمول و نکات فنی آن برای بازرگانان و کارگزاران گمرکی می‌پردازیم.
📋 جزئیات و سلسله‌مراتب ابلاغ بخشنامه
این دستورالعمل حاصل مکاتبات تخصصی میان سه نهاد کلیدی حوزه تجارت خارجی و نظارت فنی کشور است:
- نامه دفتر مدیریت پسماند سازمان حفاظت محیط زیست (شماره 1405/360/26466 مورخ 1405/07/12): اعلام عدم صلاحیت و عدم نیاز به اظهار نظر محیط زیست برای «کالاهای نو» (به جز موارد مشمول کنوانسیون‌های خاص) و درخواست حذف استعلام اجباری برخی کد تعرفه‌ها در سامانه یکپارچه مجوزها.
- نامه دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت (شماره 8886652 مورخ 1405/07/14): دستور به مرکز نوآوری، هوشمندسازی و امنیت جهت «سؤالی و شرطی شدن» مجوز محیط زیست در سامانه جامع تجارت (NTSW) در مراحل ثبت سفارش و ترخیص.
- ابلاغیه دفتر واردات گمرک ج.ا.ا (شماره 1405/1078746 مورخ 1405/07/27): ابلاغ نهایی توسط مدیر کل دفتر واردات گمرک به کلیه گمرکات اجرایی کشور جهت بهره‌برداری و اقدام قانونی.
🔍 تغییر رویکرد در سامانه جامع تجارت: مجوز «شرطی و سؤالی» چیست؟
پیش از صدور این بخشنامه، واردکنندگان اقلام مندرج در این ابلاغیه، حتی در صورت واردات کالای کاملاً نو و خالص، در سامانه یکپارچه مجوزها و سامانه جامع تجارت با سد استعلام اجباری از دفتر مدیریت پسماند سازمان حفاظت محیط زیست مواجه می‌شدند.
بر اساس دستورالعمل جدید سازمان توسعه تجارت، در سامانه جامع تجارت برای ردیف تعرفه‌های ابلاغی، در مرحله ثبت سفارش و ترخیص یک شرط سیستمی تعریف می‌شود تا از متقاضی سؤال گردد:
«آیا کالا نو می‌باشد یا پسماند؟»
- در صورت «نو» بودن کالا: نیازی به اخذ مجوز از دفتر مدیریت پسماند سازمان حفاظت محیط زیست نخواهد بود (مگر اینکه کالا مشمول کنوانسیون‌های روتردام، استکهلم یا میناماتا باشد).
- در صورت «پسماند» بودن کالا: کالا مشمول ضوابط کنوانسیون بازل (کنترل تحرکات برون‌مرزی پسماندهای خطرناک و دفع آن‌ها) بوده و اخذ مجوز فنی از سازمان حفاظت محیط زیست الزامی است.
📊 جدول کامل کد تعرفه‌های مشمول بخشنامه و تطبیق اقلام
در نامه‌نگاری اولیه سازمان حفاظت محیط زیست، 10 عنوان کالایی ذکر شده بود که در جدول ابلاغی نهایی سازمان توسعه تجارت به 9 ردیف ساختاریافته (شامل 8 کد تعرفه یکتا به دلیل تکرار کد تعرفه 28152000) تبدیل شده است. کارشناسان ایران ایمپکس جدول تطبیقی این اقلام را به شرح زیر گردآوری کرده‌اند:
| ردیف در جدول ابلاغی | کد تعرفه (HS Code) | شرح فارسی در کتاب مقررات صادرات و واردات | عنوان کالا در نامه سازمان محیط زیست | وضعیت نیاز به مجوز محیط زیست |
|---|---|---|---|---|
| 1 و 4 | 28152000 | هیدرواکسید پتاسیم (پتاس سوزآور) | هیدروکسید پتاسیم / پرمنگنات پتاسیم | صرفاً در صورت پسماند بودن |
| 2 | 28201000 | دی اکسید منگنز | دی اکسید منگنز | صرفاً در صورت پسماند بودن |
| 3 | 29321100 | تتراهیدروفوران | تتراهیدروفوران (THF) | صرفاً در صورت پسماند بودن |
| 5 | 28211000 | اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن | پودر اکسید آهن هیدراته | صرفاً در صورت پسماند بودن |
| 6 | 29094900 | سایر (اتر-الکل‌ها و مشتقات آن‌ها) | 2- فنوکسی اتانول / بوتیل دی گلیکول | صرفاً در صورت پسماند بودن |
| 7 | 81089000 | سایر (تیتانیوم و مصنوعات از آن) | تیوپ تیتانیومی | صرفاً در صورت پسماند بودن |
| 8 | 28369190 | سایر (کربنات‌ها) | پودر کربنات کلسیم | صرفاً در صورت پسماند بودن |
| 9 | 48010000* | کاغذ روزنامه، به شکل رول یا ورق | کاغذ روزنامه نو | صرفاً در صورت پسماند بودن |
⚠️ نکات فنی و مغایرت‌های تعرفه‌ای در متن بخشنامه
بررسی دقیق متن نامه‌های پیوست این بخشنامه حاوی چند نکته فنی بسیار مهم برای ترخیص‌کاران و مشاوران گمرکی است که تیم تحلیل ایران ایمپکس به آن‌ها اشاره می‌کند:
1. حذف کد تعرفه 29092900 در کتاب سال 1405
در نامه سازمان حفاظت محیط زیست، برای کالای «بوتیل دی گلیکول» کد تعرفه 29092900 درج شده بود. با این حال، دفتر مقررات صادرات و واردات در پی‌نوشت نامه خود صراحتاً اعلام کرده است که کد تعرفه 29092900 در کتاب مقررات صادرات و واردات سال 1405 وجود ندارد و از محیط زیست خواسته است فهرست خود را با آخرین نسخه کتاب سال 1405 تطبیق دهد. در جدول پیوست نهایی نیز کد تعرفه 29094900 (مربوط به سایر اتر-الکل‌ها) جایگزین شده است.
2. تکرار کد تعرفه 28152000 در جدول پیوست
در نامه محیط زیست، به اشتباه برای هر دو کالای «پرمنگنات پتاسیم» و «هیدروکسید پتاسیم» کد تعرفه 28152000 درج شده است (در حالی که 28152000 مختص هیدروکسید پتاسیم یا پتاس سوزآور است). همین امر باعث شده در جدول 9 ردیفه پیوست نیز ردیف 1 و ردیف 4 هر دو با کد تعرفه 28152000 تکرار شوند.
3. تفکیک کنوانسیون بازل از کنوانسیون‌های شیمیایی دیگر
دفتر مدیریت پسماند تأکید کرده است که عدم نیاز به مجوز برای کالاهای نو، نافی ضوابط مربوط به کنوانسیون روتردام (مواد شیمیایی و آفت‌کش‌های خطرناک)، کنوانسیون استکهلم (آلاینده‌های آلی پایدار) و کنوانسیون میناماتا (جیوه) نیست. بنابراین اگر کالای نویی در زمره مواد شیمیایی تحت کنترل آن کنوانسیون‌ها (مندرج در ضمائم 3 الی 6 کتاب مقررات صادرات و واردات) باشد، همچنان تابع ضوابط خاص خود خواهد بود.
4. زمان اخذ مجوز: ثبت سفارش یا ترخیص؟
یک تضاد ظریف اجرایی در نامه‌ها به چشم می‌خورد که واردکنندگان باید به شدت مراقب آن باشند:
* در نامه سازمان توسعه تجارت خواسته شده شرط نو یا پسماند بودن در «مرحله ثبت سفارش و ترخیص» در سامانه اعمال شود.
* اما سازمان حفاظت محیط زیست در انتهای نامه خود صراحتاً اعلام کرده است که برای اقلام مشمول ضمائم 3 الی 6 کتاب مقررات صادرات و واردات، مجوز لازم می‌بایست حتماً در مرحله ثبت سفارش و پیش از انجام فرآیند واردات اخذ شود و ارائه مجوز در زمان ترخیص کالا موضوعیت ندارد.
بنابراین به واردکنندگانی که قصد واردات اقلام مشمول یا پسماندهای مجاز را دارند اکیداً توصیه می‌شود پیش از حمل کالا و در مرحله ثبت سفارش، نسبت به تعیین تکلیف مجوز محیط زیست اقدام نمایند تا در گمرکات اجرایی دچار رسوب کالا و مشکلات قضایی نگردند.
💡 تأثیر این بخشنامه بر واردکنندگان و ترخیص‌کاران
ابلاغ این بخشنامه گام مثبتی در جهت کاهش بوروکراسی اداری و رفع توقف‌های بی‌مورد در سامانه یکپارچه مجوزها است:
- تسریع در ثبت سفارش مواد اولیه شیمیایی و کاغذ روزنامه: واردکنندگان کاغذ روزنامه نو (
48010000)، پتاس سوزآور (28152000)، تتراهیدروفوران (29321100) و سایر اقلام جدول دیگر نیازی به انتظار برای پاسخ استعلام دفتر مدیریت پسماند ندارند. - افزایش مسئولیت اظهارکننده در خود اظهاری: با شرطی شدن گزینه «نو یا پسماند بودن» در سامانه جامع تجارت، مسئولیت حقوقی انتخاب گزینه صحیح بر عهده صاحب کالا و کارگزار گمرکی است. اظهار کالای پسماند یا ضایعاتی به عنوان کالای نو جهت فرار از اخذ مجوز کنوانسیون بازل، مصداق بارز اظهار خلاف و قاچاق کالاهای مشمول محدودیت قانونی خواهد بود.
- شفافیت در گمرکات اجرایی: با توجه به اینکه مسئولیت نظارت بر حسن اجرای بخشنامه بر عهده بالاترین مقام گمرک اجرایی گذاشته شده است، ارزیابان و کارشناسان گمرکی در زمان بررسی فیزیکی و آزمایشگاهی کالا، صرفاً بر انطباق ماهیت «نو بودن» کالا با اظهار متقاضی تمرکز خواهند داشت.
برای دریافت مشاوره تخصصی در زمینه طبقه‌بندی تعرفه‌ای کالا (HS Code)، اخذ مجوزهای فنی ثبت سفارش و انجام تشریفات ترخیص کالا در کلیه گمرکات کشور، می‌توانید از خدمات جامع و هوشمند مجموعه ایران ایمپکس بهره‌مند شوید.