این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازمالاجرا میباشد. بازرگانان و ترخیصکاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
🚫 ممنوعیت صادرات نوشابههای خوشگوار (کوکاکولا و فانتا)؛ بررسی ابعاد حقوقی و گمرکی علائم تجاری
در ابلاغیهای جدید و غافلگیرکننده از سوی دفتر صادرات گمرک جمهوری اسلامی ایران، بخشنامه ممنوعیت صادرات انواع نوشابههای گازدار تولیدی شرکت خوشگوار صادر شد. این بخشنامه که بر پایه اصول حاکم بر حقوق مالکیت فکری و قراردادهای بینالمللی توزیع سرزمینی تنظیم شده است، تحولی جدی در روند خروج کالاهای تحت لیسانس از مرزهای کشور ایجاد خواهد کرد.
ما در مجموعه ایران ایمپکس به عنوان مرجع تخصصی بازرگانی و ترخیص کالا، در این مقاله تحلیلی به بررسی دقیق ابعاد حقوقی، بخشنامههای پیشنیاز و تاثیر این تصمیم بر فرآیندهای تجاری بازرگانان میپردازیم.
🔍 جزئیات بخشنامه ممنوعیت صادرات نوشابههای تحت لیسانس کوکاکولا
طبق بخشنامه شماره 50/1403/598070/ د مورخ 1403/05/01، گمرک ایران صراحتاً اعلام نموده است که خروج انواع نوشابههای گازدار تولیدی شرکت خوشگوار با برندهای زیر از کشور ممنوع است:
-
کوکاکولا (Coca-Cola)
-
کوکاکولا زیرو (Coca-Cola Zero)
-
فانتا (Fanta)
-
اسپرایت (Sprite)
-
کانادا (Canada Dry)
این تصمیم در پی موافقت و پیگیریهای وزارت صمت، سازمان توسعه تجارت و اداره ثبت علائم تجاری کشور اتخاذ شده است. اگر برای تحلیل این بخشنامه یا مدیریت فرآیندهای صادراتی خود نیاز به مشاوره دارید، متخصصان ایران ایمپکس آماده راهنمایی شما هستند.
⚖️ واکاوی حقوقی؛ چرا صادرات این محصولات ممنوع شد؟
ریشه اصلی این ممنوعیت، مفاد قرارداد منعقده میان شرکت خوشگوار و کمپانی بینالمللی کوکاکولا است. در این قرارداد، حق بهرهبرداری و توزیع علائم تجاری فوق، صرفاً منوط به محدوده جغرافیایی و مرزهای سرزمینی ایران شده است.
تشریفات قانونی و پیشنیازهای این بخشنامه مبتنی بر سه مکاتبه کلیدی زیر است که ساختار حقوقی این تصمیم را شکل دادهاند:
1. نامه سازمان توسعه تجارت ایران (شماره 2973190)
این نامه با استناد به درخواست رسمی خود شرکت خوشگوار و مکاتبات اداره ثبت علائم تجاری، صراحتاً خواستار ممانعت از صادرات این برندها به دلیل محدودیتهای قراردادی “توزیع و مصرف سرزمینی” شده است.
2. بررسی ماده 50 و 40 قانون ثبت اختراعات و علائم تجاری (نامه دفتر حقوقی وزارت صمت)
دفتر حقوقی وزارت صمت با استناد به ماده 50 قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری (مصوب 1386) و ماده 141 آییننامه اجرایی آن اعلام داشته که قراردادهای اجازه بهرهبرداری باید به تأیید اداره مالکیت صنعتی برسند.
-
بند (الف) ماده 40 قانون: استفاده از هر علامت ثبتشده در ایران توسط اشخاصی غیر از مالک، مشروط به موافقت مالک است.
-
نتیجه حقوقی: خروج این کالاها از مرز، فراتر رفتن از اذن مالک اصلی (کوکاکولا) بوده و مصداق بارز نقض حقوق مالکیت فکری (مغایر با ماده 40 و مواد 141 و 142 آییننامه) تلقی میشود.
3. نظریه سازمان ثبت اسناد و املاک کشور (نامه شماره 1403/23155)
اداره ثبت علائم تجاری متذکر شده است که حمایت از علائم تجاری ماهیتی سرزمینی (Territorial) دارد. از همین رو، خروج این کالاها نه تنها حقوق مالکیت فکری را نقض میکند، بلکه مجوز بهرهبرداری خود شرکت خوشگوار را نیز در دادگاههای بینالمللی و مراجع قانونی در معرض ابطال قطعی قرار میدهد.
💡 تأثیر این بخشنامه بر فعالیت بازرگانان و صادرکنندگان
بسیاری از بازرگانان به دلیل تقاضای بالا در کشورهای همسایه، اقدام به خرید و صادرات نوشابههای ایرانی تحت لیسانس میکردند. با ابلاغ این دستورالعمل:
-
توقیف محمولهها در گمرک: از تاریخ ابلاغ، تمامی گمرکات مرزی موظف به توقیف محمولههای صادراتی حاوی این برندها هستند.
-
لزوم بازنگری در سبد کالاهای صادراتی: صادرکنندگان صنایع غذایی باید برندهای داخلی بدون محدودیت لیسانس را جایگزین این محصولات نمایند.
برای پیشگیری از ضرر و زیان ناشی از بخشنامههای ناگهانی گمرکی و آشنایی با کالاهای مجاز صادراتی، توصیه میشود فرآیندهای تجاری خود را با همراهی یک تیم کارشناسی پیش ببرید. مجموعه ایران ایمپکس با سالها تجربه در حوزه ترخیص کالا و حقوق گمرکی، همراه مطمئن شما در این مسیر خواهد بود.
❓ سوالات متداول در خصوص ممنوعیت صادرات نوشابه
آیا ممنوعیت صادرات شامل سایر نوشابههای ایرانی هم میشود؟
خیر؛ این بخشنامه صرفاً مربوط به نوشابههای گازدار تولیدی شرکت خوشگوار است که تحت لیسانس کمپانی کوکاکولا تولید میشوند (مانند کوکاکولا، فانتا، اسپرایت و کانادا). سایر برندهای کاملاً داخلی مشمول این ضابطه نیستند.
اصل توزیع سرزمینی در حقوق مالکیت فکری چیست؟
این اصل به این معناست که مالک یک علامت تجاری میتواند حق استفاده از برند خود را فقط برای یک کشور خاص اعطا کند و بهرهبرداری یا فروش آن کالا در خارج از آن مرزها بدون اذن مالک، غیرقانونی است.