این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران - دفتر صادرات ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازمالاجرا میباشد. بازرگانان و ترخیصکاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
📄 الزامات جدید صادرات قیر، گندم و وکیوم باتوم: جزئیات اعمال قفل سیستمی بورس در گمرک
روند صادرات کالاهای استراتژیک و مشتقات نفتی در ایران همواره با حساسیتهای نظارتی بالایی همراه است. در راستای توسعه شفافیت تجاری و کاهش مفاسد ناشی از جعل یا سوءاستفاده از اسناد کاغذی، دفتر صادرات گمرک جمهوری اسلامی ایران بخشنامه مهمی را به شماره 61/97/234817 ابلاغ کرده است. این بخشنامه که پیرو دستورالعمل قبلی (شماره 58/97/230469) صادر شده، فرآیند صادرات سه کالای کلیدی یعنی قیر، گندم و وکیوم باتوم (ماده اولیه تولید قیر) را از طریق رینگ صادراتی بورس کالا تحت نظارت سختگیرانه سیستمی قرار داده است.
در این مقاله تحلیلی از ایران ایمپکس، به بررسی ابعاد حقوقی، فرآیندهای اجرایی و وظایف بازرگانان و گمرکات در مواجهه با این قفل سیستمی جدید میپردازیم.
🛠 مکانیسم قفل سیستمی بورس در سامانه جامع امور گمرکی چیست؟
تا پیش از اجرای این مصوبه، صادرکنندگان پس از خرید محمولههای خود از رینگ صادراتی بورس کالا، گواهیهای خرید را به صورت فیزیکی و کاغذی به گمرکات اجرایی ارائه میدادند. این روش سنتی احتمال بروز خطای انسانی در احتساب میزان کالای صادرشده و خطر استفاده مکرر یا غیرمجاز از یک گواهی را افزایش میداد.
با اعمال قفل سیستمی از تاریخ 1397/02/25، اتصال دادهای میان بورس کالا و سامانه جامع امور گمرکی (EPL) برقرار شده است. این بدان معناست که میزان خرید صادرکننده به صورت خودکار در کارتابل گمرکی او مینشیند و با هر اظهارنامه صادراتی، به صورت هوشمند از سهمیه خرید او کسر میشود. مجموعه ایران ایمپکس به عنوان مشاور تخصصی شما در امور گمرکی، آماده است تا فرآیندهای ثبت و مدیریت اظهارنامههای سیستمی شما را در کمترین زمان ممکن تسریع نماید.
📋 دستورالعمل 4 بندی گمرک برای مدیریت دوره انتقال و گواهیهای فیزیکی
به دلیل اینکه قفل سیستمی از میانه فرآیندهای تجاری برخی بازرگانان (تاریخ 25 اردیبهشت 97) عملیاتی شده است، گمرک ایران برای مدیریت گواهیهای فیزیکی قدیمی که قبل از این تاریخ صادر شدهاند، یک ضابطه انتقالی و چهارگانه تعیین کرده است که گمرکات ملزم به اجرای آن هستند:
1. کنترل دقیق و کسر مستهلکات از اصل گواهی فیزیکی قدیمی
برای آن دسته از محمولههای صادراتی قیر، گندم و وکیوم باتوم که تاریخ صدور گواهی بورس آنها قبل از 1397/02/25 است، صادرکننده علاوه بر انجام تشریفات الکترونیکی، الزاماً باید اصل گواهی فیزیکی را به گمرک تحویل دهد. ارزیابان و کارشناسان گمرک موظفند مقدار کالای اظهارشده در اظهارنامه جاری را از پشت گواهی فیزیکی کسر کرده و میزان باقیمانده قابل صادرات را به دقت کنترل کنند تا از خروج بیش از حد مجاز کالا جلوگیری شود.
2. درج اعلام نظر سیستمی در سامانه EPL
چنانچه صادرکنندهای قبلاً بخش یا تمام محموله خود را از محل یک گواهی رینگ صادراتی مشخص صادر کرده باشد، ارزیابان گمرک مکلف هستند سوابق مصرف این گواهی فیزیکی را به صورت یک اعلام نظر رسمی و شفاف بر روی اظهارنامه سیستمی جاری در سامانه جامع امور گمرکی ثبت کنند تا سابقه کالا در بستر دیجیتال نیز حفظ شود.
3. بایگانی گواهیهای فیزیکی مستهلکشده
در صورتی که ظرفیت صادراتی مندرج در یک گواهی فیزیکی (صادره قبل از 25 اردیبهشت) با اظهارنامههای جدید به طور 100٪ مصرف و به اصطلاح مستهلک شود، گمرک اجرایی نباید اصل سند را به بازرگان عودت دهد. این سند باید ضمیمه شده و در سوابق و آرشیو گمرک نگهداری شود.
4. ممنوعیت مطلق پذیرش گواهی فیزیکی پس از تاریخ اعلامی
مهمترین بند این بخشنامه صراحتاً اعلام میدارد که از تاریخ 1397/02/25 به بعد، پذیرش هرگونه گواهی فیزیکی و کاغذی خرید از بورس برای سه کالای مذکور ممنوع است. گمرکات صرفاً مجاز به پذیرش گواهی سیستمی ارسالشده از سوی بورس کالا هستند و اسناد کاغذی جدید فاقد اعتبار قانونی جهت ترخیص و خروج خواهند بود.
🔍 تحلیل حقوقی و تجاری کالاهای مشمول بخشنامه
کالاهای ذکر شده در این بخشنامه شامل سه ردیف اساسی با کدهای تعرفه (HS Code) مشخص در کتاب مقررات صادرات و واردات هستند:
-
قیر و آسفالت (معمولاً ذیل فصل 27): این فرآورده نفتی به دلیل حجم بالای صادرات غیرنفتی ایران، نیازمند کنترل دقیق منشا ارز و فرآیند خرید قانونی از بورس است تا از قاچاق سوخت یا مشتقات یارانهای جلوگیری شود.
-
وکیوم باتوم (Vacuum Bottom): تهمانده برج تقطیر در خلاء که ماده اولیه و اصلی تولید قیر است. نظارت سیستمی بر آن، زنجیره ارزش صنایع پاییندستی نفت را شفاف میکند.
-
گندم (ذیل فصل 10): به عنوان یک کالای استراتژیک و اساسی، صادرات آن همواره تحت تدابیر شدید قرنطینهای، مجوزهای وزارت جهاد کشاورزی و بورس کالا قرار دارد تا امنیت غذایی کشور تحت تاثیر قرار نگیرد.
اگر در زمینه زنجیره تامین، نحوه خرید از بورس کالا و صادر کردن این محصولات با چالشهای اداری مواجه هستید، کارشناسان مجرب ایران ایمپکس با تسلط کامل بر قوانین گمرکی، شما را در تمامی مراحل از ثبت اظهارنامه تا خروج نهایی کالا یاری میدهند.
💡 نکات کلیدی برای صادرکنندگان جهت جلوگیری از توقف محموله در مرزها
برای اینکه محمولههای قیر، گندم یا وکیوم باتوم شما در گمرکات اجرایی دچار توقف و ضرر و زیان دموراژ نشوند، رعایت نکات زیر الزامی است:
-
بررسی تاریخ صدور گواهی: مطمئن شوید گواهیهای خرید بورس شما که پس از 25 اردیبهشت 97 صادر شدهاند، به درستی در سامانه EPL نشستهاند.
-
کنترل گواهیهای چندمنظوره: اگر از یک گواهی فیزیکی قدیمی در چند گمرک مختلف استفاده میکنید، تاییدیه کسر متراژ/وزن بر روی اصل سند را ممهور به مهر گمرک قبلی نگه دارید.
-
همکاری با کارگزاران رسمی: تشریفات صادرات فرآوردههای نفتی و کالاهای بورسی به دلیل پیوستهای مدیریتی پیچیده، نیازمند تجربه بالا است. متخصصان ایران ایمپکس با سالها تجربه در گمرکات مرزی و اجرایی کشور، فرآیند تجارت شما را بیمه میکنند.
برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص آخرین بخشنامههای صادراتی و دریافت مشاوره تخصصی، با ایران ایمپکس در ارتباط باشید.