این بخشنامه رسمی توسط رئیس جمهور ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازم‌الاجرا می‌باشد. بازرگانان و ترخیص‌کاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
⚖️ تحلیل جامع احکام گمرکی قانون بودجه 1401؛ انقلاب ارز ETS و بازگشایی قفل واردات خودرو
قانون بودجه هر سال، دست‌کم به عنوان مهم‌ترین سند مالی و نقشه راه اقتصادی کشور، تاثیر مستقیم و عمیقی بر فرآیندهای بازرگانی، زنجیره تامین و ساختار تکالیف گمرکی دارد. قانون بودجه سال 1401 کل کشور که طی شناسه 1314 از سوی رئیس‌جمهور به سازمان برنامه و بودجه ابلاغ شد، حاوی احکام و بندهای بسیار سرنوشت‌سازی است که تشریفات ترخیص کالا در گمرکات را دستخوش تحولی بنیادین کرده است.
در این مقاله تخصصی از سوی تیم تحلیل ایران ایمپکس، به بررسی دقیق و بندبه‌بند احکام تجاری، تغییرات سهمگین نرخ ارز محاسباتی گمرک، معافیت‌ها و تسهیلات جدید، و شرایط واردات خودرو و ماشین‌آلات سنگین خواهیم پرداخت.
💵 1. خداحافظی با ارز ترجیحی؛ رسمیت یافتن نرخ ارز سامانه ای.تی. اس (ETS)
بند «هـ» تبصره 7 قانون بودجه 1401، بزرگ‌ترین جراحی اقتصادی را در بخش تجارت خارجی رقم زده است. بر اساس این بند:
«نرخ ارز محاسباتی ارزش گمرکی کالاهای وارداتی در همه موارد از جمله محاسبه حقوق ورودی بر اساس برابری نرخ ارز اعلام شده بانک مرکزی نرخ سامانه مبادله الکترونیکی (ای. تی. اس) در روز اظهار و مطابق ماده (14) قانون امور گمرکی می‌باشد.»
تحلیل حقوقی و گمرکی ماده 14 و تغییر مبنای ارزی:
پیش از این، مبنای محاسبه حقوق ورودی، سود بازرگانی و مالیات بر ارزش افزوده در گمرک بر اساس ارز ترجیحی (4200 تومانی) بود. با جایگزینی ارز سامانه مبادله الکترونیکی (ETS) که نرخی بسیار نزدیک به بازار آزاد دارد، ارزش گمرکی کالاها به یک‌باره چند برابر قیمت‌گذاری می‌شود. طبق ماده 14 قانون امور گمرکی، ارزش کالای ورودی در گمرک در همه موارد عبارت است از بهای خرید کالا در مبدأ به اضافه هزینه بیمه و حمل‌ونقل (سیف – CIF). وقتی این ارزش سیف در نرخ ارز بالاتر (ETS) ضرب شود، پایه محاسباتی حقوق ورودی به شدت افزایش می‌یابد.
مشاوران و متخصصان ایران ایمپکس معتقدند که بازرگانان باید پیش از اظهار کالا، نقدینگی و سرمایه در گردش خود را بر اساس نرخ روز ETS تنظیم کنند تا در زمان ترخیص با کمبود نقدینگی مواجه نشوند.
🩺 2. کاهش حقوق گمرکی به 1٪؛ سپر حمایتی در برابر تورم ارزی
دولت و مجلس برای خنثی‌سازی اثر تورمی افزایش نرخ ارز گمرکی (از 4200 تومان به نرخ ETS)، در بخش دوم بند «هـ» تبصره 7 تمهیدات ویژه‌ای اندیشیده‌اند:
«در سال 1401 نرخ چهار درصد (4٪) حقوق گمرکی مذکور در صدر بند (د) ماده (1) قانون امور گمرکی برای کالاهای اساسی، دارو، تجهیزات و ملزومات مصرفی پزشکی و همچنین نهاده های کشاورزی و دامی به یک درصد (1٪) تقلیل می یابد.»
تشریح مفهوم بند (د) ماده 1 قانون امور گمرکی:
حقوق ورودی طبق قانون شامل دو بخش است: حقوق گمرکی (که برای همه کالاها ثابت و معادل 4٪ ارزش گمرکی است) و سود بازرگانی (که توسط هیات وزیران تعیین می‌شود). قانون بودجه 1401 با استفاده از اختیارات خود، حقوق گمرکی ثابت 4 درصدی را برای اقلام حیاتی و استراتژیک به 1 درصد کاهش داده است. این اقلام شامل موارد زیر است:
-
کالاهای اساسی: مانند گندم، برنج، روغن خام و شکر.
-
دارو و تجهیزات پزشکی: ملزومات مصرفی بیمارستانی و اقلام دارویی خاص.
-
نهاده‌های کشاورزی و دامی: کنجاله سویا، ذرت دامی، جو و انواع کود و بذور تخصصی.
اگر در زمینه ثبت سفارش و ترخیص این دسته از کالاهای حمایتی نیاز به مشاوره دارید، کارشناسان ایران ایمپکس آماده ارائه آخرین بخشنامه‌های اجرایی به شما هستند.
🚗 3. شکستن قفل واردات خودرو و ماشین‌آلات سنگین؛ سهمیه‌ها و شرایط
پس از سال‌ها ممنوعیت مطلق در بخش واردات خودرو، بند «ک» تبصره 7 قانون بودجه 1401 به دولت اجازه داده است تا با رعایت سیاست‌های کلی نظام و حفظ شرایط رقابتی، نسبت به صدور مجوز واردات خودرو با اخذ حقوق ورودی مشخص اقدام نماید. درآمد حاصله نیز به ردیف درآمدی 110401 جدول شماره 5 نزد خزانه‌داری واریز می‌شود.
جزئیات سهمیه‌ها و اقلام مشمول این بند در جدول پیوست بخشنامه به شرح زیر ساختاردهی شده است:
جدول اقلام تخصصی مشمول مجوز واردات خودرو و ماشین‌آلات (1401)
| ردیف | اقلام وارداتی مشمول مجوز | تعداد / شرایط اختصاصی | کدهای تعرفه احتمالی (HS Code) |
| :— | :— | :— | :— |
| 1 | کامیون و تریلی یخچال‌دار و کشنده | 10,000 دستگاه | فصل 87 (8701 و 8704) |
| 2 | اتوبوس برون‌شهری و درون‌شهری | 10,000 دستگاه | تعرفه 8702 |
| 3 | واگن و واگن یخچال‌دار | 1,000 دستگاه | فصل 86 (8606) |
| 4 | ماشین‌آلات سنگین معادن و راهسازی | 5,000 دستگاه (نو یا حداکثر 5 سال ساخت) | فصل 84 (8429 و 8430) |
شروط سه‌گانه و اساسی واردات:
-
تعیین ضوابط و منشأ ارز: روش تأمین ارز باید کاملاً به تأیید دولت و بانک مرکزی برسد تا فشاری به بازار ارز آزاد وارد نشود.
-
عدم آسیب به تولید داخلی: واردات نباید کارخانجات و تولیدکنندگان داخلی خودروهای تجاری یا ماشین‌آلات را با بحران مواجه کند.
-
رعایت شرایط رقابتی: فرآیند ثبت سفارش و ترخیص کالا باید شفاف و رقابتی باشد.
شرکت بازرگانی ایران ایمپکس با سال‌ها تجربه در ترخیص ماشین‌آلات راهسازی و معدنی، آمادگی خود را جهت اخذ مجوزهای لازم (صمت، سازمان استاندارد و محیط زیست) برای واردات این 5,000 دستگاه ماشین‌آلات سنگین اعلام می‌دارد.
📊 4. شفافیت مالیاتی؛ ثبت جمعی – خرجی معافیت‌های گمرکی
مطابق بند «ک» تبصره 6 قانون بودجه، تمامی دستگاه‌های اجرایی موظف شده‌اند معافیت‌ها و تخفیفات مالیاتی و گمرکی قانونی خود را به صورت جمعی – خرجی در حساب‌های خود ثبت کنند. این اقدام به این معنی است که دیگر معافیت‌های بی‌حساب‌وکتاب صادر نخواهد شد و عملکرد این معافیت‌ها به عنوان مالیات بر وارداتِ وصولی گمرک جمهوری اسلامی ایران محاسبه شده و در بودجه شفاف‌سازی می‌شود. این امر دقت بالایی را در زمان تنظیم اظهارنامه در سامانه EPL می‌طلبد.
🎯 نتیجه‌گیری و توصیه بازرگانی ایران ایمپکس
قانون بودجه سال 1401 با تغییر ریل محاسبات ارزی به سمت سامانه ETS، عملاً ارزش ذاتی کالاها در گمرک را واقعی‌تر کرده است. هرچند کاهش حقوق گمرکی به 1٪ برای کالاهای اساسی و دارو تا حدی اثر این افزایش را تعدیل می‌کند، اما برای سایر کالاها تجار باید منتظر افزایش ملموس هزینه‌های ترخیص باشند. از سوی دیگر، بازگشایی مسیر واردات خودروهای سنگین و ماشین‌آلات معدنی (حداکثر 5 سال ساخت)، فرصتی بی‌نظیر برای پیمانکاران و شرکت‌های لجستیکی است.
برای مدیریت زنجیره تامین خود، محاسبه دقیق تعرفه‌ها، و ترخیص بدون معطلی کالا بر اساس قوانین جدید بودجه 1401، همین امروز با مشاوران ارشد ایران ایمپکس تماس بگیرید.