این بخشنامه رسمی توسط هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازمالاجرا میباشد. بازرگانان و ترخیصکاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
⚖️ ابطال شرط تسویه بدهی برای استرداد تضامین ماشینآلات خطوط تولید؛ تحلیل رأی دیوان عدالت اداری
در راستای حمایت از تولید داخلی و تسهیل فرآیند نوسازی صنایع، هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با صدور رأی شماره 140431390003003630، یکی از موانع بزرگ بر سر راه بازرگانان و واحدهای تولیدی را برداشت. این رأی که به ابطال بخشهایی از دستورالعمل سازمان امور مالیاتی انجامید، مستقیماً بر نحوه تعامل گمرک، سازمان مالیاتی و ترخیصکاران تأثیرگذار است. کارشناسان ایران ایمپکس در این مقاله به کالبدشکافی حقوقی این تحول میپردازند.
🛠 موضوع اختلاف: ماشینآلات خطوط تولید و تضامین گمرکی
طبق بند (الف) ماده 39 قانون احکام دائمی برنامههای توسعه، واحدهای تولیدی صنعتی و معدنی مجاز میتوانند با تشخیص وزارت صمت، ماشینآلات و تجهیزات خطوط تولید خود را بدون پرداخت نقدی مالیات بر ارزش افزوده و صرفاً با ارائه تضمین (معمولاً چک) از گمرک ترخیص کنند.
سازمان امور مالیاتی در دستورالعمل شماره 200/1402/512، استرداد این چکها را مشروط به “فاقد بدهی بودن مؤدی در تمامی بخشهای مالیات بر ارزش افزوده” کرده بود. این یعنی اگر یک واحد تولیدی بابت فروش کالا بدهی داشت، چک ضمانت واردات دستگاههایش توقیف میشد. ایران ایمپکس معتقد است این رویه ضربه سنگینی به نقدینگی بخش تولید وارد میکرد.
📝 تحلیل مواد قانونی و رأی ابطال
دیوان عدالت اداری با استناد به موارد زیر، شرط سازمان مالیاتی را خلاف قانون دانست:
1. تبصره 4 ماده 8 قانون مالیات بر ارزش افزوده (1400)
این ماده صراحتاً بیان میدارد که مالیات و عوارض خرید مربوط به ماشینآلات خطوط تولید صرفنظر از اینکه مؤدی کالای معاف یا مشمول تولید کند، قابل کسر، تهاتر و استرداد است. دیوان استدلال کرد که این استرداد نباید به بدهیهای دیگر گره بخورد.
2. ماده 17 قانون مالیات بر ارزش افزوده
مالیاتهایی که مؤدی در زمان خرید کالا یا خدمت (واردات) برای فعالیت اقتصادی پرداخت میکند، باید از مالیاتهای دریافتی کسر شود. از آنجا که ماشینآلات ابزار اصلی فعالیت اقتصادی هستند، حبس تضامین آنها فاقد وجاهت قانونی است.
3. ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری
این رأی برای تمامی مراجع قضایی و اداری ملاک عمل است. لذا از تاریخ صدور، سازمان امور مالیاتی مکلف است تضامین مربوط به واردات را صرفاً بر اساس نصب و بهرهبرداری ماشینآلات (موضوع کدهای تعرفه فصل 84 و 85) آزاد کند.
🏗 نقش کدهای تعرفه (HS Codes) در این بخشنامه
در فرآیند ترخیص کالا توسط تیم ایران ایمپکس، تشخیص دقیق کالا حیاتی است. ماشینآلات خطوط تولید که مشمول این رأی هستند عمدتاً در فصول 84 و 85 نمانکلاتور قرار میگیرند.
-
کدهای تعرفه 4 رقمی (مانند 8419, 8422, 8474): شامل ماشینآلات فرآوری، بستهبندی و استخراج معدنی.
-
تفاوت ماشینآلات و تجهیزات: سازمان مالیاتی تلاش داشت تجهیزات را از این قاعده مستثنی کند، اما دیوان بر کل خط تولید تاکید دارد.
💡 چرا این رأی برای بازرگانان حیاتی است؟
پیش از این، بسیاری از مؤدیان به دلیل “تکلیف مالایطاق” (اجبار به انجام کاری غیرممکن یا ناعادلانه) توان استرداد چکهای خود را نداشتند. با این رأی:
-
سرمایه در گردش: چکهای ضمانت سریعتر آزاد شده و اعتبار بانکی مؤدی حفظ میشود.
-
تفکیک بدهی: بدهی حاصل از فروش کالا نباید مانع از حقوق مکتسبه واردات ماشینآلات شود.
-
تسهیل ترخیص: ایران ایمپکس میتواند با استناد به این رأی، فرآیند تسویه تضامین در ادارات مالیاتی را تسریع ببخشد.
نتیجهگیری
ابطال بند 2 و تبصره بند 6 دستورالعمل مذکور، گامی مثبت در جهت اجرای دقیق قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400 است. واحدهای تولیدی اکنون میتوانند بدون ترس از بلوکه شدن تضامین بابت بدهیهای جاری، نسبت به بازسازی خطوط تولید خود اقدام کنند. برای مشاوره در خصوص استرداد تضامین و ترخیص تخصصی ماشینآلات، به وبسایت ایران ایمپکس مراجعه نمایید.