🌾 تحلیل حقوقی و گمرکی بخشنامه جدید صادرات حبوبات و اقلام کشاورزی؛ ابطال ممنوعیت‌های سال 97 و ضوابط جدید 1402

تنظیم بازار داخلی و کنترل خروج کالاهای اساسی همواره یکی از چالش‌های اصلی دولت‌ها بوده است. در همین راستا، گمرک جمهوری اسلامی ایران بخشنامه جدیدی به شماره 183/1402/1881985 مورخ 1402/12/27 ابلاغ کرده است که تغییرات بنیادینی را در روند صادرات اقلام کشاورزی، حبوبات و شکر ایجاد می‌کند. این بخشنامه حاصل یک زنجیره حقوقی پیچیده میان دیوان عدالت اداری، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان توسعه تجارت ایران است.

در این مقاله تخصصی از ایران ایمپکس، قصد داریم ابعاد حقوقی ابطال بخشنامه‌های قدیمی، کدهای تعرفه (HS Code) مشمول ممنوعیت جدید و شرایط ترخیص کالا و صادرات این اقلام را به صورت دقیق و بند به بند واکاوی کنیم.

⚖️ ریشه حقوقی بخشنامه؛ رأی دیوان عدالت اداری و بند (ب) ماده 23

این بخشنامه دو وجهه کاملاً مجزا اما متصل به هم دارد: ابطال ممنوعیت‌های فراتر از قانون و وضع محدودیت‌های قانونی جدید بر اساس یارانه مستقیم.

1. ابطال بخشنامه سال 1397 (رأی شماره 2507)

در سال 1397، وزارت صنعت، معدن و تجارت (وقت) طی بخشنامه شماره 60/242372 صادرات 17 ردیف از کالاهای کشاورزی و حبوبات را ممنوع اعلام کرده بود. هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با صدور رأی شماره 2507، این مقرره را ابطال کرد. علت ابطال این دست از بخشنامه‌ها معمولاً عدم رعایت تشریفات قانونی، محدود کردن حق تجارت قانونی بازرگانان بدون مصوبه شورای اقتصاد یا فراتر رفتن اختیارات وزارتخانه‌ها از چارچوب قوانین بالادستی است. با این رأی، کلیه مفاد ممنوعیت‌های 17 گانه قدیمی کان‌لم‌یکن تلقی می‌شود.

2. استناد به بند (ب) ماده 23 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه

دولت‌ها مجاز نیستند به بهانه تنظیم بازار، به طور ناگهانی صادرکنندگان را از حقوق قانونی خود محروم کنند، مگر در یک شرط اساسی. طبق بند (ب) ماده 23 قانون احکام دائمی:

"صادرات کالاهایی که دولت برای تأمین آن‌ها یارانه مستقیم پرداخت می‌کند، تنها با پیشنهاد دستگاه مربوطه و تصویب شورای اقتصاد مجاز است."

از آنجا که برخی از حبوبات و اقلام اساسی کشاورزی در حال حاضر با ارز حمایتی و یارانه‌ای 28,500 تومانی وارد کشور می‌شوند، صادرات آن‌ها عملاً به معنای خروج یارانه مستقیم دولت از مرزها است. از این رو، معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی با استفاده از اختیارات قانون تمرکز وظایف، لیست جدیدی از ممنوعیت‌ها را تا اطلاع ثانوی وضع کرده است. برای مشاوره در خصوص نحوه مدیریت این فرآیندها، خدمات تخصصی ایران ایمپکس راهگشای شماست.

🚫 لیست کدهای تعرفه (HS Codes) مشمول ممنوعیت صادرات جدید

بر اساس ضمیمه نامه شماره 2135975 سازمان توسعه تجارت، صادرات 9 ردیف کالا به دلیل بهره‌مندی از ارز یارانه‌ای تا اطلاع ثانوی غیرمجاز است. در جدول زیر، جزئیات دقیق کدهای 8 رقمی سیستم هماهنگ‌شده (HS Code) آورده شده است:

| ردیف | شرح دقیق کالا | کد تعرفه گمرکی (HS Code) | وضعیت صادرات | مبنای قانونی |

| :--- | :--- | :--- | :--- | :--- |

| 1 | لپه نخود (رسمی) | 07132010 | ❌ ممنوع تا اطلاع ثانوی | ارز 28,500 یارانه‌ای |

| 2 | سایر نخودهای رسمی | 07132090 | ❌ ممنوع تا اطلاع ثانوی | ارز 28,500 یارانه‌ای |

| 3 | لوبیا چیتی | 07133310 | ❌ ممنوع تا اطلاع ثانوی | ارز 28,500 یارانه‌ای |

| 4 | لوبیا قرمز | 07133320 | ❌ ممنوع تا اطلاع ثانوی | ارز 28,500 یارانه‌ای |

| 5 | لوبیا چشم بلبلی | 07133590 | ❌ ممنوع تا اطلاع ثانوی | ارز 28,500 یارانه‌ای |

| 6 | سایر لوبیاهای رسمی (از جمله سفید) | 07133390 | ❌ ممنوع تا اطلاع ثانوی | ارز 28,500 یارانه‌ای |

| 7 | بامبارا (نوعی لوبیا چشم‌بلبلی) | 07133400 | ❌ ممنوع تا اطلاع ثانوی | ارز 28,500 یارانه‌ای |

| 8 | عدس | 07134090 | ❌ ممنوع تا اطلاع ثانوی | ارز 28,500 یارانه‌ای |

| 9 | شکر | 17019100 | ❌ ممنوع تا اطلاع ثانوی | ارز 28,500 یارانه‌ای |

نکته گمرکی: کدهای تعرفه فوق در فصل 7 (سبزیجات، نباتات، ریشه و غده‌های زیرزمینی خوراکی) و فصل 17 (شکر و مواد قندی) کتاب مقررات صادرات و واردات قرار دارند. صادرکنندگان عزیز باید توجه داشته باشند که ثبت اظهارنامه صادراتی برای این کدها در سامانه EPL تا زمان تغییر سیاست‌های ارزی امکان‌پذیر نخواهد بود.

✅ کدام اقلام کشاورزی رفع ممنوعیت شده‌اند؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این بخشنامه که نیاز به تحلیل کارشناسی دارد، مفهوم مخالف لیست جدید است. مدیر کل دفتر صادرات گمرک صراحتاً اعلام کرده است اقلامی که در بخشنامه سال 1397 ممنوع بودند اما نام آن‌ها در لیست 9 ردیفه جدید دیده نمی‌شود، بر اساس رأی دیوان عدالت اداری رفع ممنوعیت شده‌اند.

برخی از مهم‌ترین اقلام رفع ممنوعیت شده عبارتند از:

• انواع کره (کد تعرفه 040510)

• نخود فرنگی (کد تعرفه 07131000)

• باقلا (کد تعرفه 07135000)

• پیگون یا نخود کفتری (کد تعرفه 07136000)

• سایر حبوبات غیرمشمول یارانه‌ مستقیم (تحت شرایط و ضوابط عمومی فصل 7)

• محصولات، تفاله‌ها، آخال و فضولات نباتی (کدهای تعرفه 14049090 و 23080000)

بازرگانان محترم می‌توانند با رعایت مقررات قرنطینه‌ای و اخذ مجوزهای بهداشتی و ضوابط عمومی صادرات، نسبت به فرآیندهای تجاری این کالاها اقدام کنند. کارشناسان ایران ایمپکس آمادگی دارند تا در تمام مراحل اظهار، ارزیابی و ترخیص گمرکی این اقلام، خدمات متمایزی به شما ارائه دهند.

📝 تبصره استثنایی؛ مناطق آزاد و ویژه اقتصادی

یک لایه حقوقی دیگر که از بخشنامه‌های قدیمی همچنان مورد استناد است، وضعیت تولید در مناطق آزاد تجاری-صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی است. طبق تصریح مقررات، چنانچه اقلام کشاورزی و فرآوری‌شده فوق در مناطق آزاد و ویژه تولید شده باشند و شرکت تولیدکننده بتواند «گواهی تولید منطقه» را اخذ کند، مشمول ممنوعیت‌های صادراتی سرزمین اصلی نخواهند بود؛ چرا که این مناطق خارج از قلمرو گمرکی سرزمین اصلی محسوب شده و قوانین حمایتی خاص خود را دارند. البته این استثنا مشمول بازصادرات (Re-export) کالاهای وارداتی با ارز 28,500 تومانی از سرزمین اصلی نخواهد شد.

🛠️ نقش ایران ایمپکس در زنجیره صادرات و ترخیص کالا

تغییرات پی‌درپی و ناگهانی در بخشنامه‌های گمرکی، ریسک مالی بالایی را به تجار تحمیل می‌کند. عدم اطلاع از ابطال یک بخشنامه یا وضع یک ممنوعیت جدید در زمان عقد قراردادهای بین‌المللی می‌تواند منجر به متروکه شدن کالا در مرزها یا جریمه‌های سنگین دمیج (Demurrage) شود.

تیم متخصص ایران ایمپکس به عنوان مرجع امین شما در حوزه بازرگانی داخلی و خارجی، خدمات زیر را در راستای این بخشنامه ارائه می‌دهد:

1. بررسی تخصصی کدهای تعرفه (HS Code): انطباق دقیق آنالیز کالای شما با کدهای تعرفه گمرکی جهت پیشگیری از قاچاق یا تخلفات اظهاری.

2. مشاوره حقوقی گمرکی: ارزیابی بخشنامه‌های وزارت جهاد کشاورزی و صمت برای اطمینان از مجاز بودن صادرات یا واردات محموله.

3. ترخیص سریع کالا: انجام تشریفات گمرکی در کوتاه‌ترین زمان ممکن در گمرکات اجرایی کشور.

برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره اختصاصی متناسب با محموله تجاری خود، همین حالا به وب‌سایت ایران ایمپکس مراجعه فرمایید.