این بخشنامه رسمی توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازم‌الاجرا می‌باشد. بازرگانان و ترخیص‌کاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
🚛 دستورالعمل جدید گمرک برای مبارزه با قاچاق در رویه ترانزیت کالا؛ تحلیل بخشنامه 1400/1169738
رویه عبور کالا یا همان ترانزیت، همواره یکی از حیاتی‌ترین و در عین حال حساس‌ترین فرآیندهای تجاری در کشور بوده است. به دلیل موقعیت استراتژیک جغرافیایی ایران، مدیریت صحیح این رویه نقشی کلیدی در اقتصاد ملی ایفا می‌کند. با این حال، ریسک انحراف کالا و سوءاستفاده از این مسیر برای قاچاق، گمرک جمهوری اسلامی ایران را بر آن داشته تا فرآیندهای کنترلی خود را به طور مداوم به‌روزرسانی کند.
بخشنامه شماره 1400/1169738 مورخ 1400/09/02 با موضوع «جلوگیری از سوءاستفاده در رویه عبور کالا (ترانزیت) و قاچاق»، دستورالعمل اجرایی شدیدی را به گمرکات اجرایی کشور ابلاغ کرده است. در این مقاله تحلیلی، تلاش داریم ابعاد مختلف حقوقی، اجرایی و عملیاتی این بخشنامه را موشکافی کنیم تا بازرگانان و شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی با آگاهی کامل از مقررات جدید، فعالیت‌های خود را مدیریت کنند. اگر در زمینه تنظیم اسناد ترانزیتی یا تودیع تضامین سوالی دارید، کارشناسان ایران ایمپکس آماده ارائه مشاوره‌های تخصصی به شما هستند.
🔒 1. تشدید کنترل محفظه‌های حامل کالا و الزامات پلمب گمرکی
بند اول این بخشنامه، به طور مستقیم گمرکات مبدأ عبور کالا را مکلف به اجرای نظارت‌های سخت‌گیرانه فیزیکی کرده است. طبق این بند:
-
کنترل کامل محفظه‌ها: گمرک مبدأ موظف است بدنه، چادر، و ساختار فیزیکی کامیون یا کانتینر را به طور کامل چک کند.
-
اطمینان از الصاق پلمب: پلمب گمرکی باید به گونه‌ای الصاق شود که به هیچ عنوان امکان دسترسی به محتوای داخل محفظه بدون شکستن پلمب وجود نداشته باشد.
-
ممنوعیت بارگیری در محفظه‌های غیرایمن: گمرکات از پذیرش وسایل نقلیه‌ای که پتانسیل دخل و تصرف در کالا را دارند، منبعث از قوانین مبارزه با قاچاق کالا و ارز، منع شده‌اند.
این بند نشان‌دهنده آن است که شرکت‌های حمل‌ونقل باید پیش از اعزام ناوگان خود به گمرکات مبدأ، از سلامت فیزیکی محفظه‌ها اطمینان حاصل کنند. متخصصان ایران ایمپکس توصیه می‌کنند که وضعیت استاندارد کانتینرها را قبل از بارگیری ارزیابی کنید تا دچار توقیف و هزینه‌های دموراج در مبدأ نشوید.
🔍 2. ارزیابی دقیق کالاهای هدف و ثبت مستندات تصویری در سامانه جامع
یکی از کلیدی‌ترین بخش‌های این دستورالعمل، بند دوم آن است که با استناد به بخشنامه‌های پیشین (شامل بخشنامه شماره 97/928352 مورخ 97/8/1 و بخشنامه شماره 95/58671 مورخ 95/3/31)، فهرستی از کالاهای هدف حساس را مشخص کرده است.
لیست کالاهای هدف پرریسک در رویه عبور کالا:
گمرک ورودی موظف است کالاهای زیر را که پتانسیل بالایی برای قاچاق یا انحراف از مسیر ترانزیت دارند، به صورت دقیق ارزیابی (کاملا فیزیکی و سیستمی) کند:
-
کالاهای با ارزش و مصرفی: مبلمان، سیگار، چای، لوازم خانگی، پوشاک، پارچه، کفش، دارو، میوه، لوازم یدکی، خشکبار، ظروف کریستال و لوازم آرایشی.
-
کالاهای کم‌ارزش شائبه‌برانگیز: کالاهایی مانند خاک و گچ که صرفه اقتصادی برای ترانزیت آن‌ها وجود ندارد؛ مگر آنکه اهداف خاص تجاری یا صنعتی پشت آن باشد. ارزیابی این کالاها برای جلوگیری از جاسازی یا تعویض بار با کالاهای مجاز یا مشروط صورت می‌گیرد.
فرآیند مستندسازی دیجیتال:
گمرکات ورودی باید مشخصات کامل کالای ارزیابی‌شده را به همراه عکس‌های تهیه شده از کالا در سامانه جامع امور گمرکی درج کنند. این اقدام به گمرک خروجی (مقصد) اجازه می‌دهد تا به راحتی کالا را با اظهارنامه و اسناد اولیه مطابقت داده و از بروز هرگونه مغایرت یا سوءاستفاده جلوگیری کند. مجموعه ایران ایمپکس با تسلط بر فرآیندهای ثبت در سامانه جامع امور گمرکی (EPL)، امور ترخیص و ترانزیت شما را در کوتاه‌ترین زمان ممکن و منطبق بر این ضوابط به انجام می‌رساند.
⏱️ 3. تسویه به موقع پروانه‌های ترانزیتی و پیگیری قضایی عدم وصول
عدم تسویه پروانه‌های عبوری در زمان مقرر، یکی از نشانه‌های اصلی احتمال انحراف کالا و تخلیه غیرقانونی آن در داخل کشور (قاچاق) محسوب می‌شود. بند سوم بخشنامه با بازخوانی بخشنامه شماره 99/415315 مورخ 1399/4/18 تکالیف صریحی را بر عهده گمرکات ورودی و خروجی قرار داده است:
-
پایش مستمر: گمرکات باید روند وصول کالا و تسویه حامل‌ها را به صورت لحظه‌ای و مستمر رصد کنند.
-
اقدامات فوری قضایی: در صورت اطمینان از عدم وصول کالا به مقصد، گمرک موظف است بدون فوت وقت اقدامات قانونی از جمله ارجاع پرونده به مراجع قضایی ذیصلاح را آغاز کند.
-
وصول حقوق دولت از تضامین: تضامین تودیع‌شده توسط شرکت حمل‌ونقل یا صاحب کالا (مانند بن بیمه یا ضمانت‌نامه بانکی) جهت استیفای حقوق و عوارض دولتی ضبط و وصول خواهد شد.
به یاد داشته باشید که هرگونه تاخیر غیرموجه در رسیدن به گمرک مقصد می‌تواند عواقب حقوقی سنگینی به همراه داشته باشد. اگر در مسیر ترانزیت با مشکلات فورس ماژور مواجه شدید، حتماً مراتب را سریعاً از طریق کارشناسان حقوقی ایران ایمپکس به گمرک اعلام کنید تا مشمول قاچاق به واسطه عدم وصول کالا نشوید.
⚖️ 4. وظایف گمرک مقصد در زمان وصول کالا و تطبیق فرآیندها
بند پایانی بخشنامه به رفتارهای ضابطه‌مند گمرک مقصد (خروجی) در زمان ورود کامیون‌ها اختصاص دارد. بر این اساس، مراحل زیر به طور دقیق پیاده‌سازی می‌شود:
-
کنترل فیزیکی مجدد: پلمب‌های الصاقی و محفظه کالا باید با اطلاعات گمرک مبدأ تطبیق داده شود.
-
توزین مجدد (باسکول): وزن کامیون در گمرک مقصد با وزن ثبت‌شده بر روی باسکول گمرک مبدأ مقایسه می‌شود تا از عدم تخلیه یا بارگیری ثانویه کالا اطمینان حاصل شود.
-
حضور ارزیاب و کارشناس: در خصوص کالاهای هدف (ذکر شده در بند 2)، ارزیابی فیزیکی دقیق مجدد با حضور ارزیاب و کارشناس گمرکی الزامی است.
💡 نتیجه‌گیری و توصیه‌های تجاری ایران ایمپکس
بخشنامه 1400/1169738 نشان‌دهنده عزم جدی گمرک ایران برای هوشمندسازی و یکپارچه‌سازی فرآیندهای نظارتی در رویه ترانزیت است. اگرچه این اقدامات ریسک قاچاق را به شدت کاهش می‌دهد، اما ممکن است به دلیل افزایش زمان ارزیابی، فرآیند خواب زنجیره تامین بازرگانان را طولانی‌تر کند.
برای عبور بدون چالش از این فیلترهای نظارتی، همکاری با یک کارگزار رسمی و باسابقه گمرکی الزامی است. تیم متخصص ایران ایمپکس با در اختیار داشتن کادر مجرب در گمرکات ورودی و خروجی کشور، آماده است تا تمامی مراحل ثبت پروانه ترانزیتی، نظارت بر ارزیابی، تودیع تضامین و تسویه به موقع را برای شما بازرگانان گرامی مدیریت نماید تا تجارتی امن و بی‌دغدغه را تجربه کنید.