این بخشنامه رسمی توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران ابلاغ گردیده و اجرای آن در تمامی دوایر گمرکی کشور لازمالاجرا میباشد. بازرگانان و ترخیصکاران محترم جهت تسریع در تشریفات گمرکی، جلوگیری از رسوب کالا و پرداخت حقوق ورودی قانونی، مفاد ذیل را مد نظر قرار دهند.
⚖️ راهنمای جامع بخشنامه تسهیل رفع تعهد ارزی کالاهای خسارتدیده در آتشسوزی بندر شهید رجایی
حادثه ناگوار آتشسوزی مورخ 1404/02/06 در بندر شهید رجایی، خسارات سنگینی را به بدنه بازرگانی کشور و صاحبان کالا وارد آورد. در راستای حمایت از فعالان اقتصادی و کاهش فشارهای مالی بر بازرگانان متضرر، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بخشنامه جدیدی به شماره 04/317637 در تاریخ 1404/12/18 صادر کرده است. این بخشنامه که بر اساس هماهنگی با کمیته محیط کسبوکار اتاق بازرگانی و دستور معاون اول رئیسجمهور تدوین شده، گام بزرگی جهت حل چالشهای حقوقی و ارزی این دسته از کالاها به شمار میرود.
در این مقاله تخصصی از ایران ایمپکس، به تحلیل بند به بند این مصوبه، مدارک لازم، ضوابط مابهالتفاوت نرخ ارز و نحوه رفع تعهد ارزی و آزادسازی وثایق بازرگانان میپردازیم.
📅 1. تمدید مهلت و تعلیق پیگیری تعهدات ارزی
یکی از مهمترین بندهای این بخشنامه، ایجاد تنفس و فرصت کافی برای بازرگانان جهت جمعآوری مدارک است. طبق بند 1 این مصوبه، تعلیق پیگیری ایفای تعهدات ارزی ثبت سفارشهای خسارتدیده در حادثه بندر شهید رجایی تا تاریخ 1405/03/31 (پایان خردادماه سال 1405) تمدید میگردد. این بدان معناست که بانکهای عامل تا زمان مذکور، اقدام اجرایی یا تنبیهی علیه بازرگان به عمل نخواهند آورد تا فرآیند پرونده گمرکی طی شود.
📋 2. مدارک و مستندات الزامی جهت احراز خسارت کالا
برای بهرهمندی از تسهیلات این بخشنامه، انطباق دقیق مدارک گمرکی و حمل با اسناد خسارت الزامی است. بازرگانان باید مدارک زیر را به بانک عامل ارائه دهند:
-
تأییدیه رسمی: اخذ تأییدیه از شرکت بیمه، گمرک جمهوری اسلامی ایران و یا سازمان بنادر و دریانوردی. این تأییدیه باید حاوی اطلاعاتی نظیر شماره ثبت سفارش، شرح کالا، کد تعرفه گمرکی (HS Code) مطابق با تعهد ارزی، وزن (برای کالاهای وزنی) و تعداد (برای کالاهای تعدادی) باشد.
-
صورتمجلس تکمیلشده آسیبدیدگی کالا: سندی که جزئیات و میزان دقیق صدمه به کالا را در محل بندر شهید رجایی گواهی کند.
-
قبض انبار معتبر، بیمهنامه و بارنامه حمل کالا.
🔍 لزوم تطابق شماره کانتینرها و اسناد
بر اساس بندهای 3 و 4 بخشنامه، احراز تطابق شماره کانتینر مندرج در قبض انبار و بارنامه با شماره کانتینر قید شده در صورتمجلس آسیبدیدگی الزامی است. چنانچه شماره ثبت سفارش در تأییدیه گمرک یا سازمان بنادر درج نشده باشد، تطابق شماره بیمهنامه (که حاوی شماره ثبت سفارش است) با شماره بیمهنامه مندرج در صورتمجلس ملاک پذیرش خواهد بود. شما میتوانید برای بررسی صحت اسناد خود از مشاوره تخصصی ایران ایمپکس بهرهمند شوید.
💵 3. ضوابط پرداخت مابهالتفاوت نرخ ارز و معافیتهای آن
بخش هفتم مجموعه مقررات ارزی بانک مرکزی، ضوابط سختی را برای مابهالتفاوت نرخ ارز در نظر میگیرد، اما این بخشنامه برای کالاهای آسیبدیده استثنائاتی قائل شده است:
🔹 چه کسانی مشمول پرداخت مابهالتفاوت نرخ ارز هستند؟
وفق مفاد تبصره (1) ذیل بند «3» از قسمت ج بخش هفتم مجموعه مقررات ارزی، اخذ مابهالتفاوت نرخ ارز صرفاً بابت کالاهایی الزامی است که:
-
از محل منابع بانک مرکزی یا سامانه نیما با نرخهای ترجیحی (مانند دلار 42,000 ریالی یا 28,500 ریالی) تأمین ارز شده باشند.
-
خسارت ریالی دریافتی بازرگان از شرکت بیمه، از معادل ریالی ارز تأمینشده بیشتر باشد.
در این حالت، اخذ مابهالتفاوت حداکثر به میزان خسارت ریالی دریافتی از بیمه الزامی است و در صورت عدم شمول، مابهالتفاوت واریز شده قبلی قابل استرداد خواهد بود.
🔹 معافیتهای ویژه جرایم ارزی و گمرکی
طبق بند 7 بخشنامه، به دلیل قهرآمیز بودن حادثه (فورسمژور)، اخذ مابهالتفاوت نرخ ارز بابت موارد زیر در خصوص کالاهای خسارتدیده کاملاً منتفی و فاقد موضوعیت است:
-
تأخیر در ترخیص کالا از گمرک
-
تغییر گروه کالایی (مثلاً از گروه 1 به گروه 2)
-
عدم رعایت ضوابط قیمتگذاری و توزیع کالا در بازار
🔐 4. نحوه تسویه سند، رفع تعهد ارزی و آزادسازی وثایق
هدف نهایی بازرگانان، آزادسازی وثایق بانکی و رفع تعهد ارزی است. طبق بند 8 این مصوبه، تسویه سند و آزادسازی وثایق صرفاً به میزان ارزش کالای خسارتدیده امکانپذیر است.
⚠️ نکته بسیار مهم: در صورتی که بخشی از محموله کالا سالم مانده و بخش دیگری دچار خسارت شده باشد، ارزش کالای آسیبدیده باید به نسبت ارزش کل کالا محاسبه شود و تعهد ارزی صرفاً به همان نسبت تسویه و رفع خواهد شد. مابقی کالا (بخش سالم) تابع مقررات عادی ترخیص و رفع تعهد خواهد بود. کارشناسان ایران ایمپکس آمادهاند تا در محاسبه این نسبتهای مالی و ارزشگذاری تخصصی به شما یاری رسانند.
📊 5. مقابله با بیشبود ارزش احتمالی توسط دفتر ارزش گمرک
بانک مرکزی برای جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده احتمالی، بخش نظارتی دقیقی را در بند 9 گنجانده است. مفاهیم حقوقی این بند به شرح زیر است:
-
ارسال مستندات به دفتر ارزش: تصویر مستندات رفع تعهد ارزی به همراه بارنامه، سیاهه تجاری (Invoice) و قبض انبار کالا باید به دفتر ارزش گمرک جمهوری اسلامی ایران ارسال شود تا ارزشگذاری اولیه کالا بررسی گردد.
-
بیشبود ارزش چیست؟ اگر دایره ارزش گمرک تشخیص دهد ارزش اعلامی کالا (پروفرما) بالاتر از ارزش واقعی علمی و بینالمللی آن در زمان ثبت سفارش بوده است، اصطلاحاً «بیشبود ارزش» رخ داده است.
-
پیامد حقوقی بیشبود ارزش: چنانچه پس از فرآیند رفع تعهد ارزی، دفتر ارزش گمرک اعلام بیشبود ارزش کند، بانک عامل موظف است تعهد ارزی بازرگان را به میزان مابهالتفاوت بیشبود اعلامی بازگرداند و پرونده تعهد ارزی مجدداً جهت ایفای تعهد در چارچوب ضوابط قانونی به جریان خواهد افتاد.
🛠️ خدمات ایران ایمپکس در راستای اجرای بخشنامه
فرآیند رفع تعهد ارزی کالاهای خسارتدیده به دلیل نیاز به انطباق کدهای تعرفه (HS Codes) و اخذ تأییدیههای سهگانه از بیمه، گمرک و سازمان بنادر، دارای پیچیدگیهای حقوقی فراوانی است. هرگونه مغایرت در شماره کانتینرها یا اسناد حمل میتواند روند آزادسازی وثایق شما را ماهها به تأخیر بیندازد.
مجموعه ایران ایمپکس به عنوان مرجع تخصصی بازرگانی و ترخیص کالا، با تسلط کامل بر مجموعه مقررات ارزی بانک مرکزی و ضوابط گمرکی، در تمامی مراحل تنظیم صورتمجلس آسیبدیدگی، محاسبات مابهالتفاوت نرخ ارز ترجیحی و نیما، و ارسال مدارک به دفتر ارزش گمرک در کنار شماست. جهت دریافت مشاوره تخصصی و پیگیری پروندههای ارزی خود، با کارشناسان ایران ایمپکس تماس بگیرید.