راهنمای جامع واردات و رجیستری گوشی تلفن همراه مسافری در ایران

۱. مقدمه: ضرورت رجیستری گوشی مسافری

واردات و رجیستری گوشی مسافری به ایران، چه به صورت تجاری و چه مسافری، تحت قوانین و مقررات خاصی انجام می‌شود که هدف اصلی آن‌ها مبارزه با قاچاق کالا، تضمین اصالت دستگاه‌ها، و حفظ منافع مصرف‌کنندگان است. در این میان، مفهوم "گوشی مسافری" به تلفن همراهی اطلاق می‌شود که توسط مسافران پس از ورود به کشور و پیش از خروج از مبادی گمرکی، به منظور استفاده شخصی اظهار و ثبت می‌گردد. این رویه، به عنوان یک استثنا در قوانین کلی واردات کالا، با هدف تسهیل استفاده شخصی مسافران و در عین حال جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی از این کانال وارداتی طراحی شده است.

سامانه همتا (سامانه مدیریت یکپارچه ثبت دستگاه) نقش محوری در این فرآیند ایفا می‌کند و تمامی دستگاه‌های سیم‌کارت‌خور، از جمله گوشی‌های مسافری، ملزم به ثبت در این سامانه هستند. عدم رعایت این الزام، پیامدهای جدی و مستقیمی برای کاربر به همراه خواهد داشت. در صورت عدم رجیستری گوشی در سامانه همتا پس از اولین استفاده از سیم‌کارت ایرانی، ابتدا پیامک‌های هشدار از سامانه دریافت می‌شود و سپس، پس از گذشت ۳۰ روز، سیم‌کارت در آن گوشی غیرفعال شده و دستگاه عملاً غیرقابل استفاده می‌گردد. این غیرفعال‌سازی شامل عدم امکان برقراری تماس، ارسال پیامک، استفاده از اینترنت همراه، و حتی دریافت خدمات بروزرسانی نرم‌افزاری می‌شود. علاوه بر این، گوشی‌های رجیستر نشده معمولاً از پشتیبانی خدمات پس از فروش محروم بوده و هرگونه تلاش برای فروش یا انتقال مالکیت آن‌ها با چالش‌های قانونی مواجه خواهد شد. مهلت ۳۰ روزه برای فعال‌سازی نهایی، یک سازوکار اجرایی حیاتی است که به عنوان یک ضرب‌الاجل سخت عمل می‌کند و هدف آن، ترغیب به رعایت قوانین و جلوگیری از استفاده طولانی‌مدت از دستگاه‌های ثبت‌نشده است. این رویکرد به طور مستقیم از هدف مبارزه با قاچاق کالا حمایت می‌کند، زیرا استفاده از دستگاه‌های غیرقانونی را غیرعملی و پرهزینه می‌سازد. درک دقیق همین قوانین پیچیده و انجام صحیح فرآیندهای گمرکی، حوزه‌ای است که مجموعه ایران ایمپکس به عنوان مرجع تخصصی واردات، صادرات و ترخیص کالا، به تجار و مسافران خدمات‌رسانی می‌کند.

۲. شرایط و محدودیت‌های کلیدی واردات گوشی مسافری

واردات گوشی به صورت مسافری تابع شرایط و محدودیت‌های مشخصی است که رعایت آن‌ها برای تمامی مسافران الزامی است:

۲.۱. قانون "یک گوشی در سال"

بر اساس قوانین جاری، هر مسافر تنها مجاز است سالیانه یک دستگاه تلفن همراه را به عنوان "گوشی مسافری" وارد کشور کرده و آن را رجیستری کند. این قانون به طور جداگانه برای هر پاسپورت و هر کد ملی اعمال می‌شود. این محدودیت به منظور جلوگیری از سوءاستفاده‌های تجاری از رویه مسافری و کنترل واردات دستگاه‌های تلفن همراه وضع شده است. با این حال، در عمل مشاهده می‌شود که برخی مسافران ممکن است تا ۲ الی ۴ دستگاه تلفن همراه را به صورت فیزیکی همراه خود وارد کشور کنند. نکته حائز اهمیت این است که از این تعداد، تنها یک دستگاه می‌تواند تحت پاسپورت و کد ملی خود مسافر به صورت قانونی رجیستری و فعال شود. دستگاه‌های اضافی که رجیستر نشوند، پس از مهلت ۳۰ روزه مقرر، غیرفعال خواهند شد. برای فعال‌سازی دستگاه‌های اضافی، برخی افراد ممکن است به رویه‌های غیررسمی مانند "خرید امتیاز پاسپورت دیگران" (استفاده از اطلاعات سفر و کد ملی فردی دیگر که در آن سال گوشی رجیستر نکرده است) متوسل شوند. این رویه، هرچند در بازار غیررسمی مشاهده می‌شود، اما می‌تواند با ریسک‌های قانونی، از جمله جریمه‌های سنگین یا حتی ضبط گوشی در صورت کشف قصد تجاری، همراه باشد. برای جلوگیری از چنین ریسک‌هایی و انجام فرآیندهای قانونی واردات، چه به صورت مسافری و چه تجاری، بهره‌گیری از مشاوره کارشناسان گمرکی مانند متخصصان مجموعه ایران ایمپکس، راهکاری مطمئن و هوشمندانه است. این وضعیت نشان‌دهنده تلاشی برای ایجاد تعادل میان کنترل‌های سخت‌گیرانه واردات (با هدف مدیریت خروج ارز و مبارزه با قاچاق) و واقعیت‌های عملی تقاضای مصرف‌کنندگان در بازار است.

۲.۲. پایان ممنوعیت پرحاشیه؛ واردات تمام برندهای موبایل، آزاد اعلام شد

۳. مدارک و اطلاعات مورد نیاز

برای اظهار و رجیستری گوشی مسافری، همراه داشتن و ارائه دقیق مدارک و اطلاعات زیر الزامی است:

• پاسپورت معتبر: پاسپورت مسافر باید دارای اعتبار کافی و مهم‌تر از آن، مهر ورود به کشور (تاریخ ورود) باشد. این مهر نشان‌دهنده ورود قانونی مسافر به ایران و مبنای محاسبه مهلت رجیستری است.
• کد ملی مسافر: برای شهروندان ایرانی، ارائه کد ملی الزامی است. برای اتباع خارجی، شناسه فراگیر اتباع مورد نیاز است.
• شماره تلفن همراه: یک شماره تلفن همراه فعال و به نام خود مسافر در ایران الزامی است. این شماره برای دریافت پیامک‌های اطلاع‌رسانی و کد فعال‌سازی از سامانه همتا استفاده می‌شود. در صورتی که مسافر در بدو ورود به کشور سیم‌کارت ایرانی ندارد، می‌تواند شماره‌ای را که به نام خودش در ایران ثبت شده است اعلام کند یا طی ۳۰ روز پس از ورود، سیم‌کارت خریداری کرده و در سامانه مربوطه ثبت نماید.
• کد IMEI گوشی: این کد یک شماره ۱۵ رقمی منحصر به فرد برای هر دستگاه تلفن همراه است که برای شناسایی و ثبت آن در سامانه رجیستری ضروری است. کد IMEI معمولاً روی جعبه گوشی، در قسمت تنظیمات دستگاه (با جستجوی "IMEI" یا "درباره تلفن") و یا با شماره‌گیری کد دستوری  #۰۶#*   قابل دسترسی است.
• فاکتور یا رسید خرید گوشی: هرچند در تمامی موارد به صورت اجباری درخواست نمی‌شود، اما داشتن فاکتور یا رسید معتبر خرید گوشی از خارج از کشور، به ویژه برای اثبات ارزش و اصالت دستگاه، قویاً توصیه می‌شود. این امر می‌تواند در فرآیند تعیین ارزش گمرکی و حل مشکلات احتمالی مفید باشد.
• بلیط پرواز: در برخی موارد خاص، ممکن است ارائه بلیط پرواز (برای تأیید تاریخ و مسیر ورود) نیز از سوی مأموران گمرک درخواست شود.

نکته بسیار حیاتی این است که تمامی اطلاعات هویتی ارائه شده (شماره پاسپورت، کد ملی و شماره سیم‌کارت) باید متعلق به یک شخص واحد (مسافر واردکننده گوشی) باشد. عدم تطابق این اطلاعات، فرآیند رجیستری را با مشکل مواجه کرده و ممکن است به عدم ثبت گوشی منجر شود. این الزام سخت‌گیرانه برای تطابق اطلاعات شخصی، یک سازوکار حیاتی برای مبارزه با تقلب و قاچاق است. این قاعده از سوءاستفاده افراد از کانال واردات مسافری برای منافع تجاری با ثبت گوشی‌ها تحت هویت‌های مختلف یا استفاده از اسناد واسطه جلوگیری می‌کند. این سیاست، جنبه "استفاده شخصی" واردات مسافری را تقویت کرده و یکپارچگی سیستم رجیستری را افزایش می‌دهد.

۴. مراحل اظهار و ثبت گوشی در گمرک

فرآیند اظهار و ثبت گوشی در گمرک، اولین و حیاتی‌ترین گام برای رجیستری قانونی گوشی مسافری است:

۴.۱. مرحله ۱: اظهار اولیه در مبادی ورودی

مسافران موظفند بلافاصله پس از ورود به کشور و قبل از خروج از مبادی گمرکی (مانند سالن مسافری فرودگاه امام خمینی یا پایانه‌های مرزی زمینی)، نسبت به اظهار گوشی همراه خود اقدام کنند. این اقدام اولیه برای تسهیل فرآیند و جلوگیری از مشکلات آتی بسیار مهم است. تأکید بر اظهار گوشی پیش از ترک محوطه گمرک یک جزئیات رویه‌ای حیاتی است که اغلب توسط مسافران نادیده گرفته می‌شود. در حالی که مهلت ۳۰ روزه برای تکمیل پرداخت و فعال‌سازی در سامانه همتا وجود دارد، عدم انجام این اظهار اولیه و فوری می‌تواند به مشکلات قابل توجهی منجر شود. اگر مسافر بدون اظهار از منطقه گمرک خارج شود، برای رفع مشکل و ثبت اطلاعات اولیه، مجبور خواهد بود به صورت حضوری به یکی از دفاتر واردات گمرک (مانند دفتر مستقر در سالن B ترمینال ۱ فرودگاه امام خمینی) مراجعه کند که این امر باعث افزایش بوروکراسی و تأخیر غیرضروری می‌شود. این رویه نشان‌دهنده اهمیت رعایت مقررات در اولین نقطه تماس است.