دستورالعمل و ضوابط انبارهای اختصاصی گمرک
فهرست مطالب
🏭 انبار اختصاصی گمرک: راهنمای کامل دریافت مجوز، الزامات فنی و تعهدات (تحلیل جامع ۱۴۰۴)
در اکوسیستم پیچیده واردات و صادرات، مدیریت بهینه لجستیک و جریان نقدینگی، مرز بین موفقیت و شکست یک واحد تولیدی را ترسیم میکند. یکی از قدرتمندترین ابزارهایی که گمرک جمهوری اسلامی ایران برای حمایت از تولید داخلی و تسهیل فرآیندهای تجاری در اختیار بازرگانان و تولیدکنندگان معتبر قرار داده، «انبار اختصاصی گمرک» است.
این تسهیلات، که به نظر میرسد صرفاً یک انبار خارج از محوطه گمرک است، در واقع یک چارچوب حقوقی و اجرایی بسیار دقیق و پرمسئولیت میباشد. درک نادرست از ضوابط آن میتواند منجر به زیانهای سنگین و حتی اتهام قاچاق شود.
تیم متخصص ایران ایمپکس، به عنوان شریک استراتژیک شما در امور بازرگانی و ترخیص کالا، در این مقاله جامع، به تحلیل عمیق دستورالعملها، الزامات فنی و تعهدات پنهان برای تاسیس و بهرهبرداری از یک انبار اختصاصی گمرک میپردازد.
💎 انبار اختصاصی گمرک چیست و چه مزایایی دارد؟
برخلاف انبارهای عمومی گمرک که کالاها در آنها تجمیع میشوند، انبار اختصاصی گمرک یک انبار خارج از اماکن گمرکی است که متعلق به یک شخص (حقیقی یا حقوقی) خاص بوده و کالاهای گمرکنشده آن شخص، تحت نظارت مستقیم نزدیکترین گمرک، در آن نگهداری میشود.
این تسهیلات برای واحدهای تولیدی بزرگ و واردکنندگان مستمر، مزایای شگفتانگیزی به همراه دارد:
کاهش هزینههای لجستیکی: حذف هزینههای سنگین انبارداری، دموراژ و جابجاییهای مکرر کالا از گمرک به انبار شرکت.
تامین به موقع خط تولید: مواد اولیه مستقیماً به انباری در کنار کارخانه منتقل شده و خط تولید هرگز به دلیل بوروکراسی ترخیص متوقف نمیشود.
مدیریت نقدینگی: با تودیع تضمین معتبر، شما میتوانید کالا را به انبار اختصاصی خود منتقل کنید و پرداخت کامل حقوق ورودی را تا زمان ترخیص قطعی به تعویق بیندازید.
اما دریافت این امتیاز، مستلزم عبور از فیلترهای قانونی و پذیرش تعهدات سنگین است.
⚖️ مبانی قانونی و الزامات کلیدی متقاضی
تاسیس انبار اختصاصی گمرک بر پایه اعتماد متقابل گمرک و فعال اقتصادی بنا شده است. به همین دلیل، اولین شرط، داشتن سوابق پاک قانونی است.
بر اساس دستورالعملهای اجرایی، اشخاصی که دارای سابقه محکومیت قطعی به جرم قاچاق یا پرونده تخلف گمرکی در این حوزه هستند، به هیچ عنوان مجاز به استفاده یا تمدید این تسهیلات نخواهند بود.
قانون امور گمرکی (مصوب ۱۳۹۰)
مواد کلیدی مرتبط با انبارهای اختصاصی در این قانون به شرح زیر است:
- ماده ۲۷: انبار اختصاصی به عنوان انباری خارج از اماکن گمرکی تعریف شده که کالای گمرکنشده متعلق به شخص خاص، تحت نظارت نزدیکترین گمرک در آن نگهداری میشود.
- ماده ۲۸: موافقت گمرک با انتقال کالا به انبار اختصاصی منوط به تضمین حقوق ورودی متعلقه است. برای کالای مجاز، میزان تضمین معادل حقوق ورودی خواهد بود.
- ماده ۲۹: مدت مجاز نگهداری کالا توسط گمرک ایران تعیین میشود. در صورت عدم انجام تشریفات گمرکی تا پایان مهلت، گمرک حقوق ورودی را از محل تضمین تأمین کرده یا در صورت نبود مجوزهای لازم، کالا را متروکه تلقی میکند.
- ماده ۳۰: خروج کالا از انبار اختصاصی مستلزم انجام تشریفات گمرکی است و در غیر این صورت، قاچاق محسوب میشود. مسئولیت هرگونه کاهش، آسیبدیدگی یا فساد کالا بر عهده صاحب انبار است.
آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی (مصوب ۱۳۹۱)
ماده ۵۱ این آییننامه شرایط دقیق فیزیکی و عملیاتی لازم برای تأسیس انبارهای اختصاصی را مشخص میکند. این شرایط به دو دسته انبارهای مسقف و روباز تقسیم میشوند.
| نوع انبار | شرایط اصلی |
| انبارهای مسقف | ۱. مطابقت زمینه فعالیت با نوع کالای مورد نگهداری.2. مسقف و کاملاً محصور بودن؛ پنجرهها و نورگیرها باید از داخل محصور باشند.3. دارای یک درب ورودی و خروجی با قابلیت پلمب از داخل به صورت جوشکاری نامرئی از بیرون.4. مجهز به تجهیزات و سامانههای اعلام و اطفای حریق.5. تأمین امکانات لازم برای استقرار مأموران گمرک.6. سایر مشخصات (نوع دیوار، ارتفاع، مساحت، روشنایی) بر اساس نوع کالا توسط گمرک ایران تعیین میشود. |
| انبارهای روباز | ۱. صرفاً برای نگهداری کالاهای حجیم و کالاهایی که قابلیت نگهداری در انبار مسقف را ندارند.2. دارای یک درب ورودی و خروجی با قابلیت پلمب مشابه انبارهای مسقف.3. رعایت شرایط مربوط به مطابقت فعالیت، استقرار گمرک و سایر مشخصات فنی. |
تبصره ماده ۵۱: بهرهبرداری از انبارها و سردخانههای عمومی و ایجاد واحدهای گمرک اختصاصی نیز منوط به رعایت مقررات این ماده است.
📋 فرآیند گام به گام درخواست و تاسیس انبار اختصاصی
بر اساس آخرین دستورالعملهای ابلاغی (نظیر بخشنامه ۱۴۶۲۸۰۹/۱۴۰۲)، فرآیند تاسیس انبار اختصاصی گمرک یک مسیر اداری شفاف اما سختگیرانه دارد:
ارائه درخواست (فرم شماره ۱): متقاضی باید «فرم درخواست انبار اختصاصی» را شامل اطلاعات شرکت، آدرس دقیق انبار، مساحت و نوع کالا، تکمیل و به گمرک استان مربوطه ارائه دهد.
بازدید و بررسی گمرک (ظرف ۱۵ روز): گمرک اجرایی موظف است حداکثر ظرف ۱۵ روز از انبار بازدید فنی و امنیتی به عمل آورد و نظر کتبی خود (رد یا پذیرش) را اعلام کند.
تکمیل چکلیست (فرم شماره ۲): در صورت تایید اولیه، کارشناسان گمرک «چکلیست انبار اختصاصی» را بر اساس الزامات فنی و امنیتی (که در ادامه میآید) تکمیل میکنند.
عقد قرارداد (فرم شماره ۳): پس از تایید نهایی، «قرارداد استفاده از انبار اختصاصی» بین گمرک و متقاضی منعقد میشود. این قرارداد، مهمترین سند حقوقی است که تعهدات شما را مشخص میکند.
پیمودن این مسیر بوروکراتیک نیازمند تخصص و پیگیری مستمر است. ایران ایمپکس با تجربه خود در این زمینه، فرآیند درخواست تا عقد قرارداد را برای شما مدیریت میکند.
🛡️ الزامات فنی و امنیتی: انبار شما یا قلعه گمرک؟
شگفتانگیزترین بخش ماجرا، الزامات فنی و فیزیکی است که گمرک برای یک انبار اختصاصی تعیین میکند. این انبار باید به یک قلعه امنیتی غیرقابل نفوذ تبدیل شود:
دربها و منافذ:
انبار باید فقط یک درب ورودی و خروجی کالا داشته باشد (درب نفررو باید روی همان درب اصلی تعبیه شود).
تمام دربهای اضافی باید از داخل مسدود و جوشکاری شوند.
پنجرهها و نورگیرها باید از داخل با حفاظ فلزی مسدود و جوشکاری شوند.
نکته کلیدی: مفتول U شکل برای نصب پلمب گمرک، باید از داخل جوشکاری شود تا از بیرون قابل دستکاری نباشد.
دیوارها:
انبار مسقف: حداقل ارتفاع دیوار باید ۳ متر باشد.
انبار روباز (محوطه): دیوارکشی باید حداقل ۳ متر ارتفاع سیمانی، یا ۱ متر سیمانی به اضافه ۲ متر فنس روی آن باشد.
ایمنی و نظارت:
الزام به نصب دوربین مداربسته (CCTV) در تمام محوطه و اتصال آن به سامانه نظارتی حراست گمرک طرف قرارداد.
تجهیز کامل به سیستمهای اعلام و اطفاء حریق مورد تایید آتشنشانی.
نصب باسکولهای دقیق و کالیبره متصل به سامانههای گمرک.
فرمهای مربوطه
فرم شماره ۱: درخواست انبار اختصاصی
این فرم شامل اطلاعات اولیه متقاضی و مشخصات انبار مورد درخواست است:
- نام شرکت/شخص متقاضی
- کد ملی/شناسه ملی
- نشانی دقیق انبار
- فاصله انبار تا گمرک اجرایی (به کیلومتر)
- مساحت یا ظرفیت انبار
- تعداد انبار
- نوع انبار (مسقف، محوطه، مخزن سوختی، سردخانه و غیره)
فرم شماره ۲: چکلیست انبار اختصاصی
این چکلیست توسط کارشناسان گمرک در زمان بازدید تکمیل میشود و وضعیت انبار را بر اساس ۱۵ معیار کلیدی ارزیابی میکند:
- بخش الف (مشخصات): تکرار اطلاعات فرم شماره ۱.
- بخش ب (چکلیست):
- مطابقت فعالیت شرکت با کالای مورد نگهداری
- وضعیت دیوارهای پیشساخته (پنل)
- مسدود بودن دربهای اضافی
- مسدود بودن پنجرهها و نورگیرها
- نحوه نصب مفتول پلمب
- وجود تجهیزات اعلام و اطفاء حریق
- وضعیت روشنایی
- ارتفاع دیوار
- مشخصات دیوار انبار روباز
- امکانات استقرار مأموران گمرک
- نصب دوربین مداربسته
- سابقه تخلف و بدهی متقاضی
- نتیجه انبارگردانی (در صورت وجود)
- وضعیت اتصال به سامانه جامع انبارها
- وجود باسکول و تجهیزات تخلیه و بارگیری
فرم شماره ۳: قرارداد استفاده از انبار اختصاصی
این قرارداد حقوقی، چارچوب تعامل بین گمرک و متقاضی را تعیین میکند و شامل ۹ ماده اصلی است:
- ماده ۱ (اساس قرارداد): معرفی طرفین قرارداد (گمرک و متقاضی).
- ماده ۲ (موضوع قرارداد): استفاده از انبار مشخصشده صرفاً جهت نگهداری کالای گمرکنشده متعلق به متقاضی تحت نظارت گمرک.
- ماده ۳ (مشخصات انبار): ذکر مشخصات دقیق انبار بر اساس چکلیست تأییدشده.
- ماده ۴ (مدت قرارداد): تعیین مدت قرارداد که معمولاً یک سال شمسی است.
- ماده ۵ (شرایط و تعهدات): مهمترین بخش قرارداد که تعهدات متقاضی را مشخص میکند، از جمله:
- عدم نگهداری کالای غیر مرتبط.
- تودیع تضمین معتبر برای وجوه متعلقه.
- ممنوعیت انتقال کالای ممنوعالورود.
- مسئولیت کامل حفاظت، نگهداری و هزینههای کالا.
- رعایت تشریفات عبور داخلی برای انتقال کالا.
- استفاده از سیستم رایانهای مورد تأیید گمرک برای ثبت اطلاعات.
- تأمین محل استقرار و وسیله ایاب و ذهاب برای مأموران گمرک و پرداخت هزینههای خدمات فوقالعاده.
- اجرای مقررات مبارزه با پولشویی و قاچاق کالا و ارز.
- ماده ۶ (تضمین): تعهد متقاضی به تودیع تضمین معتبر بابت حسن انجام تعهدات.
- ماده ۷ (موارد فسخ یا خاتمه قرارداد): شرایطی مانند انقضای مهلت، عدم اجرای تعهدات، یا عدم تمدید تضمین که منجر به فسخ قرارداد میشود.
- ماده ۸ (مرجع حل اختلاف): تعیین معاونت حقوقی و نظارت گمرک ایران به عنوان مرجع نهایی حل اختلاف.
- ماده ۹ (نسخ قرارداد): تأیید اعتبار یکسان دو نسخه از قرارداد.
✍️ تعهدات و مسئولیتهای بهرهبردار (نکاتی که در قرارداد میآید)
«قرارداد استفاده از انبار اختصاصی» (فرم شماره ۳) صرفاً یک فرم اداری نیست، بلکه سندی است که تعهدات سنگینی را بر دوش شما میگذارد. برخی از مهمترین بندهای این قرارداد که باید بدانید:
۱. پرداخت هزینه برای نظارت بر خودتان!
شاید عجیبترین تعهد، پرداخت هزینههای نظارت گمرک بر انبار خودتان باشد. بر اساس ماده ۵ قرارداد، متقاضی موظف است:
تامین محل استقرار مناسب برای ماموران گمرک در محل انبار.
تامین وسیله ایاب و ذهاب مناسب برای ماموران.
پرداخت ماهانه هزینه انجام خدمات فوقالعاده بر اساس برآورد گمرک.
۲. مسئولیت کامل و کنترل دوگانه
شما به عنوان بهرهبردار، مسئولیت کامل هرگونه کاهش، آسیبدیدگی یا فساد کالا را بر عهده دارید. علاوه بر این، کنترل انبار به صورت دوگانه خواهد بود:
پلمب: انبار باید با پلمبهای شمارهدار یا الکترونیکی مورد تایید گمرک پلمب شود.
نظارت: ماموران گمرک حق دارند در هر زمان و به صورت تصادفی، اقدام به بازرسی و انبارگردانی نمایند.
۳. اتصال به سامانه جامع انبارها
انبار شما باید به صورت آنلاین و کامل به سامانه جامع انبارها و سامانههای نرمافزاری گمرک متصل باشد و هرگونه ورود و خروج کالا (حتی فک پلمب برای نمونهبرداری) باید فوراً در سیستم ثبت گردد.
⏳ مدت مجاز نگهداری کالا در انبار اختصاصی چقدر است؟
این تسهیلات یک راهحل دائمی برای نگهداری کالا نیست. انبار اختصاصی گمرک یک ایستگاه موقت برای تسهیل تولید است.
بر اساس دستورالعملها، حداکثر مدت مجاز نگهداری کالا در انبارهای اختصاصی هشت (۸) ماه از تاریخ ورود کالا (صدور پروانه عبور داخلی) است.
در موارد بسیار خاص و با ارائه دلایل موجه (مانند نیاز خط تولید)، این مدت با درخواست متقاضی و موافقت مقامات عالی گمرک، فقط برای یک دوره سهماهه دیگر قابل تمدید است. پس از اتمام این مهلت، کالا باید ترخیص قطعی شده یا در غیر این صورت، متروکه تلقی خواهد شد.
🌟 ایران ایمپکس: شریک استراتژیک شما در تاسیس و مدیریت انبار اختصاصی
همانطور که ملاحظه کردید، تاسیس انبار اختصاصی گمرک یک فرآیند بسیار تخصصی، پرهزینه و پرمسئولیت است که تنها برای کسبوکارهای باسابقه و خوشنام امکانپذیر است. این اقدام، کمتر به انبارداری و بیشتر به ورود به یک «شراکت استراتژیک» با گمرک شباهت دارد.
شرکت ایران ایمپکس با تسلط کامل بر آخرین دستورالعملهای انبار اختصاصی و تجربه در مذاکره و عقد قرارداد با گمرکات اجرایی، خدمات زیر را ارائه میدهد:
مشاوره و امکانسنجی: آیا اساساً انبار اختصاصی برای کسبوکار شما مقرونبهصرفه است؟
مدیریت فرآیند درخواست: تهیه و تکمیل بینقص فرمها و پیگیری مستمر پرونده در گمرک استان.
مشاوره فنی و امنیتی: راهنمایی کامل جهت آمادهسازی انبار بر اساس چکلیست دقیق گمرک.
مدیریت ترخیص و تضمین: مدیریت فرآیند انتقال کالا از گمرک مرزی به انبار اختصاصی شما (عبور داخلی) و انجام تشریفات ترخیص قطعی.
آیا آمادهاید تا سطح لجستیک و مدیریت گمرکی کسبوکار خود را ارتقا دهید؟
برای دریافت مشاوره تخصصی در مورد تاسیس «انبار اختصاصی گمرک» و بهینهسازی زنجیره تامین خود، همین امروز با کارشناسان ایران ایمپکس تماس بگیرید.
مطالب سایت شما بسیار عالی و کاربردیست،متشکرم از تیم ایران ایمپکس